Niektóre dźwięki zostają w ciele na zawsze

 

Nie mam czasu, ale oglądam Roostera odcinek po odcinku. Zachwyca mnie rektor uczelni, gra John C. McGinley, gdybym miała być rektorką, chociaż nie będę, to pragnęłabym być właśnie taką, jak on. Dziewczyny wracają z Paryżewa, więc pobiegłam odgruzować pokój Soso i fajna jest ta cisza. A z drugiej strony, tęsknie za moją Darkinoko. Przeczytałam artykuły o znanej reżyserce i pomyślałam o takich osobach jak ona, które znam z życia. Brrr. Znalazłam beret z antenką wełniany w kolorze słodkiej śmietany. Siedzę w nim teraz i myślę, czy chcę majówkę spędzić nad oceanem, czy mi się nie chce. Bo mój mąż, kiedy poproszę, jedźmy, rzuci wszystko i pojedziemy. Zaplączemy się w trawy i seapinks, które masowo kwitną, i będziemy gapić się przed siebie popijając kawę z termosów.

PS

Daria Danuta Lisiecka czyta mój wiersz w Babińcu Literackim

Zachwyca mnie, jak to robi. 

z wewnątrz ciała, które już nie potrzebuje słońca

Cykl (jeszcze nie wiem, czy Ferrumoria jest dla niego dobrym miejscem) zaczęłam pisać w połowie 2024 roku, ale zostawiłam go, bo zajęłam się innym... i zapomniałam o nim, później napisłam kilka tekstów o lekcjach osmozy i światła, w trakcie znowu pochłonęły mnie inne zamówione teksty. I teraz od kilku tygodniu pracuję znowu nad nimi. By zrobić w głowie przestrzeń dla innych rzeczy. Dzisiaj trzy, bo reszta to jeszcze szkice, które niosą mnie póki co po okolicy, kiedy wędruje tu i tam. 

Głos bluszczu

Są dni, gdy milknie nawet Shannon.
Wtedy oddycham głębiej — ciągnę się po ścianach,
rozpoznaję ślady: dziecięcy but,
mydło w deszczu, kredki, które zawsze spadają ostrzem w ziemię.

To nie wasza wina, że przestajecie wierzyć w liście.
Nad każdą raną rosłem w ciszy,
niektóre z was przytulały mnie czołem,
mówiły: nie bój się, to tylko świat.
A potem płakały.

Pamiętam.
Dziewczynkę w białym swetrze.
Mężczyznę, śmiał się pod wiatr.
Kobietę, której serce biło
na zewnątrz klatki — tak mocno,
że psy wyły przez sen.

Nie wierzę w przetrwanie. Tylko w przylgnięcie.
W mchy, które uczą się twojego zapachu,
zanim odejdziesz.

I w ten sposób, roślinnie,
byłem twoim synem, cieniem,
niepokonaną chorobą, wrosła w ogrodzenie.

Pręt

Niech cię nie zmyli rdza. Przyszła po mnie jak kochanka.
Najpierw językiem z deszczu, później całym ciałem i pogodą.
Odkąd pamiętam, nikt już nie buduje tu murów,
tylko się o nie opiera.

Słyszałem szepty matek, które mówiły dzieciom: nie dotykaj,
bo to żelazo. Jakby dotknięcie było przestępstwem.
Ale i tak każda dłoń zostawiała coś, co we mnie weszło głęboko.

Wiem wszystko o stawach i o bólu. O zimach, w których pękają domy.
O kobietach, które drapią paznokciem farbę i udają, że nie kochają.
O mężczyznach. Pragnęli być mostem, ale zostali hakiem w ścianie.

Zazdroszczę bluszczowi, jemu wybacza się wnikanie.
Zawsze jestem zbyt ostry albo prosty, dawno wbity w fundament.
Ale wiesz, czego nie znoszę? Kiedy ktoś mówi: to tylko kawałek metalu.

Dziecko (z domu za lasem)

Mama mówi, że nie wolno rozmawiać z roślinami,
bo nie mają ust, ale ja widziałam, jak cis mówił do jeżyny.
Poruszali się jak tancerze, albo kłócili się w języku,
którego jeszcze nie wymyślono.

Kiedy zasypiam, świat zmienia zapach. Dom staje się mniejszy,
a mój koc, dłuższy niż Shannon. Czasem śnię, że niosę nas wszystkich
w pudełku po herbacie. Ja, mama, pan z autobusu, który płacze,
i ptak. Powstaje z ognia.

Kiedyś zapytałam, czy bluszcz może mieć uczucia.
Mama wtedy powiedziała coś o przetrwaniu.
Ale ja myślę, że bluszcz po prostu boi się być sam.

Dzisiaj zjadłam pomarańczę i zostawiłam skórkę.
Może ktoś ją znajdzie i pomyśli, że byłam tu naprawdę.

o wkładaniu dnia w noc

 

Jesteśmy z Paddym sami. Dziewczyny poleciały do Paryżewa. Poszłam spać o trzeciej w nocy, bo wcześniej szeptałam do ucha Sophie najróżniejsze historyjki, żeby przebudziła się z uśmiechem i bez zająknięcia weszła w rytm wyjściowy, skarpetkowoubraniowy. Marta wystawiła jej adidasy do założenia, ale tutaj nastąpił zgrzyt, bo ona chce szemrzaste buty, takie beżowe, nie miałam pojęcia, o które chodzi, więc mówię: pokaż, które są szemrzaste. No i okazało się, że żadne beżowe, a zamszowe w kolorze szemrzastych śliwek. Więc musiałam wytłumaczyć jeszcze to i tamto. Pośmiałyśmy się i pomyślałam, że właśnie tak wygląda miłość. Uczesałam jej włosy, wtuliłyśmy się w siebie i zanotowałam w głowie jej zapach, pachniała snem ale świat już otwierał się na jej przyjęcie. I poszły w noc. Oczywiście Marta jeszcze po coś wróciła, i czekałam aż zobaczę światła hamowania na zakręcie. Długo nie mogłam zasnąć. Szum deszczu, równy i spokojny oddech męża. Wtuliłam się w to ciepło i usnęłam.

World Book and Copyright Day czyli Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich

 

Czytam równolegle, jakby każda z książek była osobnym pokojem, do którego wchodzę bez pukania: Karl Ove Knausgård z jego bezwstydną szczerością, Barbara Klicka, która mówi półgłosem, Urszula Honek, z jej kruchością, która nie prosi o pozwolenie, Jakub Żulczyk, rozpinający rzeczywistość na nerwach, Anna Burns, która wie, jak brzmi napięcie pomiędzy słowami. I nagle, Edna O’Brien wciąga mnie jak wspomnienie, którego nie da się odłożyć na później. Czeka jeszcze Sally Rooney, jak list, którego się trochę boję otworzyć. Myślę dzisiaj o tym, że pisanie to powinien być zawód, nie tylko sposób oddychania przez innych. Książki są jak mosty zbudowane z cudzych dni. Gdyby ktoś zapytał, czym jest dla mnie literatura, odpowiedziałabym: to miejsce, w którym można być jednocześnie dzieckiem i świadkiem, kimś, kto pamięta, i kimś, kto dopiero się uczy patrzeć. Dziś odkładam zakładkę trochę ostrożniej niż zwykle. Jakby każda strona mogła się okazać pierwszą i ostatnią.

Krótki wiersz o miłości

Mężowi z okazji rocznicy

Pewnego dnia rozłożymy nas na stole jak schemat, który nie chce się zgodzić z rzeczywistością, twoje zostaw to i moje jeszcze chwila będą się o siebie ocierać jak dwa obce języki. Będę poprawiać napięcia w zdaniach, jakby dało się je ustawić raz na zawsze, a ty przesuniesz wszystko jednym gestem, i nagle okaże się, że oddychamy lepiej. Czasami jestem zbyt dokładna. Dzielę nas na warstwy, głębokości, powody, jakby miłość była projektem do obrony, a nie czymś, co psuje się przy każdym nadmiarze. Czasami ty jesteś zbyt pewny, jakbyś znał zakończenie, a przecież oboje wiemy, że ono zawsze przychodzi trochę za wcześnie albo za późno. I jednak zostajemy z tym całym nieporządkiem znaczeń, z listą cech, których nie potrafimy wyrzucić: odwaga, czułość, coś pomiędzy. Rano stawiasz przede mną kawę bez żadnej teorii, przypisów, i to jest jedyny moment, kiedy wszystko układa się samo, nieidealnie, nie do końca, ale wystarczająco, żeby nie zaczynać od nowa.

Anatomia zła

 

W historiach sądowych, powojennych, rekonstruowanych z archiwów i wyobraźni, nie chodzi tylko o przeszłość. One wracają jako mechanizm: chłodny, powolny, precyzyjny. Jakby sprawdzały, czy człowiek się czegoś nauczył. Noremberga (wersja z Russelem Crowe’em) idzie właśnie w ten rejestr: nie jest opowieścią o wielkiej historii, tylko o napięciu pomiędzy wiedzą a wyparciem. O tym, że zło rzadko pojawia się jako spektakl, a częściej jako procedura, język, system, który ma własną logikę usprawiedliwień. Sala sądowa nie rozwiązuje tego napięcia. Ona je tylko na chwilę unieruchamia. Jedna z końcowych scen z dworca w Norymberdze, gdzie żołnierz, Żyd, tłumacz opowiada lekarzowi psychiatrze o swojej rodzinie, co działa jak skrót całego powojennego pytania. Dlaczego to się stało tutaj? i odpowiedź, która nie jest ani filozofią, ani metaforą, tylko suchym rozpoznaniem mechanizmu: bo nikt nie zaprotestował na czas. Bo reakcja przyszła za późno albo wcale. Bo normalność potrafi się przyzwyczaić do nienormalnego szybciej, niż człowiek zdąży to nazwać. W innym filmie, W niemieckim domu przesuwa ten ciężar jeszcze bliżej ziemi. Tam nie ma wielkich trybunałów, są zwykli ludzie, którzy żyją obok tego, co niewyobrażalne, i próbują z tym funkcjonować: z wstydem, wyparciem, półprawdą. Wojna nie kończy się w archiwum. Ona zostaje w języku rodzinnym, w ciszy przy stole, w tym, czego się nie mówi. A sprawa sądowa krok po kroku obnaża sekrety. I wtedy te dwie przestrzenie, sala sądowa i zwykły dom, zaczynają się nakładać. Jedna pokazuje odpowiedzialność wprost, druga jej rozproszenie. Jedna próbuje nazwać sprawców, druga pokazuje, jak łatwo staje się współobecnym przez milczenie. To, co w tym zostaje, nie jest komfortowe. Nie przynosi ulgi. Raczej uczucie ściśniętego gardła, bo mechanizm nie wygląda jak przeszłość. On jest powtarzalny: widzenie i niewidzenie jednocześnie, świadomość i odsuwanie świadomości, sprzeciw, który przychodzi zawsze o krok za późno. I dlatego te filmy nie zamykają historii. One ją otwierają w teraźniejszości, nie jako analogię dokładnie tego samego, tylko jako ostrzeżenie o tym, jak szybko człowiek uczy się żyć obok rzeczy, których nie powinien zaakceptować nawet na chwilę.

O ludziach

 

Piszę to jakby ktoś przesunął czcionkę w moim ciele o jeden punkt w dół.
Litery ocierają się o żebra, robi się ciaśniej niż zwykle.
Ostatnie sny grają we mnie jak kaseta przegrzana od słońca.
Lodowiec oddycha ciepłem, aż parują brzegi,
próbuję znaleźć dla nas zdanie, które nie zajmie się ogniem od środka.

Mówisz: to tylko woda.
Patrzę. Podnosi się od środka, z miejsc, które miały być bezpieczne,
wypełnia doliny pomiędzy nami, zbiera nasze drobne zaniedbania.
Foliowe szelesty, tandetne refreny, przyklejają się do skóry po wszystkim.
Cytaty. Miały nas ratować, a tylko rozciągają sens (aż pęka jak cienka skóra).

I chcę cię przy tym zatrzymać, na chwilę przed. Sięgniesz
po kolejny łyk, kiedy już wiesz, że to głupie,
a mimo to powtarzasz gest. Tak chyba działa miłość,
trochę wstydliwie i wbrew własnemu odbiciu.

Ludzie śmieją się. Ich głosy są w kolorze przejrzałej pomarańczy.
Pękają w dłoniach, jak zbyt miękkie owoce. Stoję obok i uczę się
czułości do tego pękania, do tego, że nie potrafimy inaczej się utrzymać.

Bo przecież każdy z nas choć raz pieprzył świat na stojąco,
z oklaskami niesionymi przez pola. Może to jest jakaś forma odwagi,
albo strach obrysowany grubą kreską, żeby wyglądał na pewność.

Chciałabym powiedzieć coś prostego, ale każde słowo się rozgałęzia,
ucieka w definicje, w różnice, które niczego nie ratują.
Sens gubi się szybciej niż oddech, zamienia się w żart,
który brzmi głośno, ale nie trafia w nikogo.

Dlatego mówię: zostań,
kiedy zacznie nas zalewać to wszystko, po kolana, 

po szyję. Miejsca, których nie nazywamy.
Zostań, nawet jeśli będziemy mówić rzeczy niedoskonałe,
jak dzieci, które dopiero uczą się, że można zostać.

I jeśli kiedyś zabraknie nam powietrza,
ułóż mnie wtedy jak linijkę tekstu na marginesie dnia,
lekko przekrzywioną, trochę rozmazaną,
taką, którą ktoś mógłby wziąć za błąd druku,
i przez chwilę się zawahać.

z nowego cyklu, który jeszcze nie wiem gdzie mnie zaprowadzi. 

O Kamperze

 

Są takie książki, które czyta się jak drogę, i są takie, które się składa, warstwa po warstwie, jakby były projektem do zamieszkania. Kamper (odyseja) Mai Baczyńskiej jest dla mnie właśnie takim obiektem: trochę tomem, trochę pojazdem, trochę organizmem. Już sama okładka ustawia czułość odbioru. Kamper z klocków LEGO. Pozornie lekki, niemal dziecięcy ale osadzony w kolorze butelkowej zieleni, przytłumionej mgłą. Jako graficzka widzę tu bardzo świadome napięcie: pomiędzy konstrukcją a rozpadem, zabawką a wehikułem pamięci. LEGO sugeruje możliwość rozkładania i składania świata od nowa, ale mgła odbiera pewność, nic nie jest tu trwałe, wszystko może zostać przearanżowane albo utracone. To świetnie koresponduje z tym, co dzieje się w środku książki. Od strony typograficznej ten tom oddycha. Nie jest przeładowany, pozwala wybrzmieć pauzom, daje miejsce na zawahanie. Skład nie narzuca rytmu, raczej go podchwytuje, czasem nawet poddaje się frazie. Jako składaczka czuję, że ktoś tu zaufał wierszowi, nie próbował go naprawiać ani dyscyplinować. To ważne, bo teksty Baczyńskiej pracują na granicy rozpadu: składnia się rozsuwa, obrazy migrują, znaczenia się rozszczelniają. Gdyby forma była zbyt sztywna, wszystko by się zamknęło a tu jednak pozostaje w ruchu. A ten ruch jest przecież osią tej książki. Kamper nie jest tylko motywem, to totem, jak sama napisała. Przestrzeń przejściowa pomiędzy życiem a pamięcią, między ja a my, ciałem a tym, co po nim zostaje. Podróż nie prowadzi tu linearnie; raczej zapętla się, zawraca, rozszczepia na równoległe trasy: dzieciństwo, śmierć ojca, psy, ciało, pragnienie, potencjalne macierzyństwo, przodkowie, zwierzęta, Kenia, kosmos. To wszystko mieści się w jednym pojeździe, który, paradoksalnie, często stoi w miejscu. Czuję w tym tomie bardzo silną, nieoczywistą czułość. Nie sentymentalną, raczej taką, która przechodzi przez gniew, rozpad, przez coś, co nazwałabym nieuciszeniem. Ten głos nie chce się uspokoić i dobrze, że nie chce. Bo właśnie z tego napięcia rodzą się najciekawsze momenty: kiedy ojciec zostaje

(…) obrócony z prochu w proch,

codziennie w inne piękno przeze mnie ekshumowany

w imię kontynuacji (...),

kiedy ciało pamięta więcej niż język, kiedy zwierzęta i ludzie przestają być oddzielni. Bardzo porusza mnie też praca z powtórzeniami i wariacją. Jak w składzie, kiedy wracasz do tego samego elementu, ale przesuniętego o milimetr, w innym świetle. Tu wracają ptaki, psy, motyle, dzieci, drogi, i za każdym razem znaczą coś trochę innego. To buduje wewnętrzną architekturę tomu, która nie jest oczywista przy pierwszym czytaniu, ale zaczyna się ujawniać, gdy się w nim pobędzie dłużej. I jeszcze jedno: to jest książka o byciu pojedynczą i jednocześnie nieustannie uwikłaną. To napięcie wybrzmiewa zarówno w warstwie tekstowej, jak i wizualnej. Jako czytelniczka i projektantka mam poczucie, że wszystko tu pracuje na wspólny efekt. Nic nie jest przypadkowe, nawet jeśli udaje przypadek. Polecałabym ten tom nie tylko osobom, które czytają poezję, ale również tym, które myślą obrazami, rytmem, przestrzenią. Bo Kamper (odyseja) to nie jest książka do przeczytania. To jest książka do zamieszkania na chwilę i do zabrania ze sobą, jak coś bardzo osobistego, co zmienia kształt w trakcie drogi.

Zainteresowanych książką odsyłam do FONT fundacja.font@gmail.com

[XV] Barwa toni

 

jest coś ciężkiego w patrzeniu na zieleń,
ale nie tę z katalogu – nie #1DCB67,
lecz tę, co rośnie na spodzie stawu,
tam, gdzie światło już nie dochodzi wprost,
tylko załamane, zmęczone,
rozbite jak glif bez światła między znakami.
ta zieleń to bardziej cisza gliny
niż kolor.
taka, co klei się do palców,
zanim jeszcze nazwiesz ją zielenią.
język natury nie zna nasycenia –
to nie Pantone 5763 C,
to nie italic ani black condensed.
to raczej niedopowiedzenie,
jak w literze e, która się nie domyka,
bo ktoś przerwał zdanie łzą.
z dna jeziora wynosiłam w dłoniach
nie kamienie, tylko myśli –
trudne do złożenia.
każda z nich miała odcień –
niebieskoszary, jak cisza ryby,
czerwonożółty, jak gniew trzcin w wietrze,
a czasem zielony – jak strach kijanki.
pamiętam, jak drewno moknie.
to wtedy pachnie najbardziej –
stare książki w języku,
którym już nikt nie mówi.
kiedy deska pod stopą wydaje dźwięk –
to tak, jakby coś chciało przemówić,
ale było zbyt skamieniałe,
zbyt mocno zanurzone w historii.
świat miał kiedyś więcej kerningu,
więcej miejsca między zjawiskami.
teraz wszystko się styka,
przestrzenie są za małe na ciszę,
na oddech,
na zrozumienie,
na łagodność dla oka i duszy.
czasem wchodzę znów do wody.
nie żeby pływać.
żeby dotknąć dna.
żeby się upewnić, że glina tam nadal jest,
że z niej powstałam,
z niej – i z koloru
którego nie da się wydrukować.

z Emiterium

Obrazy w głowie

 

Rozrastają się bez dyscypliny, jakby ktoś zapomniał ustawić granice pamięci i teraz wszystko chce być pierwsze, światło, które już zgasło, głos, który nie należał do nikogo konkretnego, twoje własne zdania, powtarzane tak długo, aż przestają być twoje, jakby język miał w sobie coś z organizmu, który nie zna pojęcia umiaru. Mówisz do życia: zostań z tyłu, ale ono i tak siada obok, z tą cierpliwością, która nie jest cnotą, raczej nawykiem czegoś, co nigdy nie musiało prosić o pozwolenie. Ocean udaje spokój, to najbardziej podejrzana z jego umiejętności. Łódź trzyma się powierzchni jak myśl, której nie doprowadzono do końca, a ty patrzysz w dół i próbujesz uwierzyć, że jeśli nazwiesz pęknięcie wystarczająco precyzyjnie, to stanie się tylko słowem, nie doświadczeniem. Ale ono pracuje pod spodem, bez języka, metafory. Cierpliwe jak coś, co nie potrzebuje świadków. Wiatr rozgrywa cię od środka, sprawdza, ile miejsca zostało pomiędzy tym, co pamiętasz, a tym, co próbujesz zrozumieć, i nagle okazuje się, że ciało jest większe niż twoje wyjaśnienia, że mieści więcej sprzeczności niż wszystkie opowieści, które miały cię kiedyś ochronić. Uczyli cię prostych podziałów. Ale prostota zawsze była najlepiej opłaconą fikcją. Zło nie kryje się nisko, ono chodzi wyprostowane, W dobrze skrojonych gestach i z pewnością w głosie, i nikt nie chce przyznać, jak bardzo to uspokaja, kiedy można je pomylić z porządkiem. Więc siedzisz w sobie jak w poczekalni bez numerów, i próbujesz rozpoznać, czy to jeszcze nadzieja, czy już tylko przyzwyczajenie do czekania. Na krawędzi ktoś ułożył drogę z kamieni, nie po to, żeby prowadziła, raczej żeby zaznaczyć wysiłek, że można coś budować nawet wtedy, kiedy nikt nie obiecał sensu na końcu. Ocean. Zostawia ci tę uprzejmość milczenia. Nie jest ani zgodą, ani sprzeciwem, tylko czymś znacznie bardziej niewygodnym. Brakiem odpowiedzi, który trzeba przyjąć bez interpretacji. Zbierasz drobiazgi, jakbyś mogła z nich ułożyć dowód, że coś jednak zostaje, że świat nie rozprasza się całkowicie przy pierwszym lepszym zapomnieniu. A jednak wszystko wygląda trochę jak rekwizyty, jakby rzeczy miały krótką pamięć i nie chciały już uczestniczyć w twojej historii. Wieczorem czytasz dziecku, które dopiero negocjuje warunki istnienia, i jego pytania są ostrzejsze niż wszystkie twoje odpowiedzi, bo nie zna jeszcze tej wygodnej ironii, która pozwala żyć bez rozstrzygnięć. Pyta o powrót, o możliwość naprawy, o to, czy świat jest szkicem, który ktoś jeszcze poprawi. A ty mówisz ostrożnie, jakby każde słowo mogło coś nieodwracalnie zatwierdzić. I może najbardziej niepokojące jest to, że kiedy zasypia na jawie, nagle odzyskuje potencjał, nie jakiś wielki, wzniosły, raczej cichy i uparty, jak roślina, która nie zna pojęcia sensu, a mimo to rozsadza kamień od środka.

O rodzicach

 

Świat jest bezlitosny. I prędzej czy później zaczyna egzekwować wszystko to, co dzieje się jakby obok logiki. Przyglądam się otoczeniu i mam wrażenie, że rzeczywistość przestała być układem zależności, a stała się czymś elastycznym, co można dowolnie naginać, aż w końcu pęka, tylko że pęknięcie zawsze przychodzi za późno, żeby jeszcze coś zrozumieć. Chłopak na elektrycznej hulajnodze, jadący pod prąd prosto pod koła naszego samochodu, nie wyglądał na kogoś, kto ryzykuje. Wyglądał raczej na kogoś, kto w ogóle nie widzi związku pomiędzy ruchem a skutkiem. Jakby prędkość była tylko wrażeniem, a nie siłą. Jakby ciało było czymś odłączonym od konsekwencji. Kask? Zbędny szczegół. Przepisy? Coś, co istnieje dla innych, nie dla niego. I to nie jest już bunt, który ma w sobie choć cień świadomości. To jest raczej pustka, brak elementarnego rozumienia świata jako miejsca,w którym żyjemy.

Coraz częściej widzę dzieciaki stojące na krawężnikach, zaczepiające nas, kiedy jedziemy autem, wykonujące gesty pełne pogardy, jakby agresja była ich pierwszym językiem. I kiedy próbujesz zareagować, nie spotykasz się z zawstydzeniem ani nawet z ignorancją, tylko z natychmiastowym, ostrym odbiciem. Jakby ktoś ich nauczył, że każda uwaga jest atakiem, który trzeba odeprzeć. Nie ma tam przestrzeni na refleksję, na chwilę zatrzymania. Jest tylko reakcja. A gdzieś są rodzice? Nasuwa się oczywiste pytanie. Są, ale nieobecni, nie dlatego, że ich fizycznie nie ma, tylko dlatego, że wycofali się z odpowiedzialności. Usprawiedliwiają wszystko prostym to dobre dzieci, jakby dobro było stanem domyślnym, który nie wymaga żadnej pracy, żadnych granic. Jakby wychowanie polegało na deklaracji, a nie na codziennym, często niewygodnym byciu obecnym. Mam wrażenie, że wielu z nich bardziej boi się konfliktu z własnym dzieckiem niż tego, co to dziecko może zrobić nam albo sobie. To nie jest już kwestia pojedynczych incydentów. To jest rozlewanie się pewnego sposobu myślenia, w którym znika odpowiedzialność, a wraz z nią zdolność przewidywania. Brak racjonalności nie przychodzi nagle, to narasta w drobnych zgodach: na brak kasku, na ignorowanie zasad, na agresję, która przecież nic nie znaczy. A później okazuje się, że znaczy wszystko. Najbardziej niepokojące jest to, że ta bezmyślność jest spokojna, prawie niewidoczna. Nie krzyczy, nie ogłasza się. Po prostu działa w codziennych sytuacjach, na ulicach, chodnikach, w tych krótkich momentach, kiedy ktoś podejmuje decyzję i nawet nie zdaje sobie sprawy, że to była decyzja. I wtedy niewiele można zrobić, bo reagujesz już na coś, co zostało ukształtowane dużo wcześniej w domach, milczeniu, w wygodnym przekonaniu, że nic się nie stanie. A przecież świat nie działa na takich zasadach. No i jest poważny wypadek, zrzutka i błaganie o wpłaty na leczenie, rehabilitację.

iksie

 

Z tym jednym wpisem było trochę jak z obrazem, który na pierwszy rzut oka wydaje się cudzy. Ktoś podrzucił, sparodiował, złośliwie podkręcił kontrast. Dopiero po chwili dotarło do mnie, że nie, to autoportret. I wtedy zrobiło się ciszej w mojej głowie. Donald Trump wrzuca na X mem ze sobą w roli Jezusa. Na moment. Po chwili kasuje. Ale przecież wiemy, jak działa obieg, obraz już się rozlał i żyje własnym życiem. I może nawet nie chodzi o sam fakt publikacji, tylko o ten krótki moment zawieszenia: czy to ironia, prowokacja, a może jednak dosłowność. Bo jeśli dosłowność, to robi się niepokojąco znajomo. Trochę jak broszury Świadków Jehowy, tylko bez ich konsekwencji w strukturze, doktryny, za to z czystą, nagą figurą wywyższenia. Bez wspólnoty transcendencji, zostaje tylko jednostka. Jednostka jako centrum, objawienie i odpowiedź. Na początku pomyślałam, że to ktoś mu to zrobił. Że to kąśliwe, komentarz do jego sporów z papieżem, że ktoś go w ten sposób podgryza. Ale nie, to on sam. I to jest właśnie moment, w którym coś się przesuwa. Bo przestaje być śmiesznie. Nie zaglądałam do X od dawa. Byłam znużona i pewnie mam już w sobie odruch obronny. Jego wyskoki są jak szum, jednostajny, przewidywalny, niepotrzebny. Ten jeden obraz przebił się przez filtr. Być może dlatego, że był tak skondensowany. Zero narracji, sama figura. I tu jak dla mnie zaczyna się szerszy problem. Bo to nie jest przecież jednostkowe. Viktor Orbán, Karol Nawrocki i cała galeria podobnych postaci, coś ich łączy, powtarza się w tonie, w geście, w sposobie ustawiania siebie wobec świata. Nie chodzi nawet o poglądy, tylko o pewien rodzaj narracji o sobie. Narracji, która nie dopuszcza równości. Bo jeśli spojrzeć uważniej, to nie jest już klasyczna polityczna retoryka, nawet ta agresywna czy populistyczna. To jest coś bliżej mitu, tylko że mit został sprywatyzowany. Dawniej bohater był częścią większej opowieści. Był wpisany w porządek, który go przekraczał. Tu mamy odwrotnie: porządek ma się dostosować do bohatera. Może dlatego pojawia się ten ton wyższości. Nie jako dodatek, ale jako fundament. Jeśli jesteś kimś więcej, wybranym, jedynym, koniecznym, to nie negocjujesz. Nie słuchasz. Nie schodzisz niżej. Reszta staje się tłem. Albo przeszkodą. I może to właśnie najbardziej uderza w tym memie. Nie religijność, bo jej tam właściwie nie ma. Raczej użycie religijnego kodu jako skrótu do absolutu. Sam obraz. Samo ja. Trochę jakby ktoś pomylił ikonę z lustrem.

PS

Dziennikarz: opublikował pan zdjęcie przedstawiające siebie jako Jezusa?
Donald Trump: Tak, ale myślałem że to ja jako lekarz.

Ferrumoria

 

Trochę się wyciszyłam. Robienie tortu zawsze dobrze układa mi w głowie, jakby coś się w środku równoważyło, wracało na swoje miejsce. W nocy trochę popracowałam, bo w dzień nie było na to przestrzeni. I jakoś się w sobie zebrałam. Słucham Szczupaczyńskiej (zachęcona przez Teatralną), po Czarnym Słońcu Żulczyka i całej serii kryminałów Przemysława Piotrowskiego wchodzi w ucho jak kołysanka. Rytm, który nie przeszkadza myśleć, tylko prowadzi.

Wymyśliłam też tytuł do książki, która układa się we mnie:

Ferrumoria 

stan, w którym świat oddaje się ziemi:

zapach wilgoci i rdzy, kolory ciemniejące

jak liście w rozkładzie, ciężar krwi

pamiętającej swój przepływ,

ciało wracające do materii, która je wydała.

to nie koniec, lecz powolne przekształcanie.

organiczna pamięć rozpadu.

wszystko nadal trwa, tylko inaczej.

Ten wyimek przyszedł do mnie, bo ostatnio Sopot wraca w najróżniejszych postach, obrazach, jakby ktoś go stale wywoływał z pamięci. Nosiłam to wspomnienie w sobie od dawna. Może jeszcze do niego wrócę, słowami, obrazem, albo tylko je przechowywam na odpowieniej półce w głowie. We wczesnych latach (nie chodziłam jeszcze do szkoły), jeździłam z babcią do Trójmiasta. Klinika okulistyczna pachniała lekami i papierem, ale też perfumami lekarek i różowym pudrem. Sterylna przestrzeń, prawie pusta, błyszczące linoleum korytarzy, szepty ludzi, jakby rozmowy były zabronione. Moje oczy poddawane były diagnostyce, bez zbędnych słów, mówiła głównie babcia Marysia. Po zakropleniu i tak nic nie widziałam. Później dostałam okulary. Dzieliły świat na kawałki, a jeszcze później sklejały go z powrotem, mniej ostro, uważnie. I tak podróżowałam tam co jakiś czas. Wada powoli znikała, a ja, małymi rękoma przytrzymując świat, uczyłam się patrzeć po swojemu. Długo przez cienką mgłę, w której wszystko błyszczało inaczej niż zwykle. Kolejne wakacje, rok po roku, spędzałam kilka dni w Sopocie u wujka mojej babci i jego rodziny. Ciocia Pola szyła dla mnie sukienki i kombinezony, całe serie rzeczy, które pachniały bawełnianymi i lnianymi nićmi i czymś niewypowiedzianym. Czułam się jak bohaterka małej powieści, w której każdy guzik, zamek, pętelka, kokarda, każdy fałd materiału, był zaklęty, jakby pamiętał moje imię. Wujek Janek i ciocia Pola mieli dwie córki. Jedna z nich, młodsza, zaraziła mnie muzyką, elektroniczną, pulsującą. Depeche Mode. Od tego momentu dźwięki zaczęły wplatać się w moje kroki nad morze, w spacery po parkach, w kawiarnie i restauracje, gdzie słońce odbijało się w szybach, a czas płynął miękko, jak piasek przesypujący się pomiędzy palcami. Chodziłyśmy po plaży, uliczkami Sopotu, po parkach. Zbierałam te chwile jak kamyki, układałam je w wyimki wspomnień, do zachowania. Ten czas był moim kawałkiem świata. Pachniał morzem, nicią, kawą i dźwiękiem czarnych krążków. Jeden z nich dostałam, kiedy odjeżdżałam, wtedy byłam już nastolatką.