O przekraczaniu (notatka z czasu, który zwalnia)

 

Są takie momenty, kiedy przestaje się zaczynać nowe rzeczy. Nie dlatego, że brakuje odwagi, tylko dlatego, że coś się już dopełniło, jakby organizm wiedział wcześniej niż my, że pewna intensywność pojawia się nagle i tak samo szybko odchodzi. Ostatnio częściej wychodzę niż wchodzę. Wychodzę z przyzwyczajeń, z dawnych napięć, z potrzeby nazywania wszystkiego ważnym. To nie jest dramatyczne. Bardziej przypomina zdejmowanie warstw, które i tak przestały grzać. Czas nie mija już w sposób spektakularny. Nie ma punktów zwrotnych, które można by zaznaczyć grubą kreską. Jest raczej jak pył, osiada dniami, w gestach, w zdaniach niedokończonych. I wszystko staje się trochę bardziej matowe. Najdziwniejsze jest to, że nie czuję braku w taki oczywisty sposób. Miłość i jej przeciwieństwo jakby się wyrównały, straciły ostre krawędzie. Zostało coś pośrodku, stan, którego nie da się nazwać bez uproszczenia. Może to jest właśnie to słynne zmęczenie materiału, ale bez goryczy. Zauważam też, że starzenie nie wydarza się w lustrze. Ono przesuwa się gdzieś głębiej w decyzjach, które już nie są tak szybkie, w pewnym zawahaniu ręki, zanim coś uchwyci. Jakby rzeczy, które kiedyś miały wyraźną fakturę, stały się nagle zbyt gładkie. Był przecież czas, kiedy wszystko miało kierunek. Krew, myśli, pragnienia. wszystko płynęło gdzieś po coś. Przyszłość była wtedy obietnicą, a nie konstrukcją, którą trzeba podtrzymywać. Dziś zdarza mi się dolewać sobie nadziei jak czegoś zastępczego. Działa, ale bez efektu ubocznego w postaci sensu. Oddałam młodość bez większej ceremonii. Nie było momentu przejścia, raczej ciche rozproszenie, w śmiechu, w nocach, trochę w rzeczach, które nie potrzebowały świadków. Jakby od początku była tylko wypożyczona. I może dlatego teraz świat też wydaje się ostrożniejszy. Jakby wszyscy wiedzieli, że zbyt gwałtowny ruch może coś naruszyć, nawet, nie ciało, tylko znaczenie. Młodość nie zniknęła. Po prostu przestała mnie wołać po imieniu. Dni są bardziej przejściowe niż kiedykolwiek. Nie ma już wyraźnych świtów ani nocy, jest ciągłe balansowanie, pomiędzy odpuszczeniem a uważnością. I to jest chyba najciekawsze miejsce: tam, gdzie kończy się potrzeba iluzji. Bo przekraczanie nie polega już na sięganiu wyżej. Raczej na rezygnowaniu z przymusu wzniosłości. Na zgodzie, że zwyczajne trwanie nie jest porażką. Zaczynam rozumieć, że wszystko, co intensywne, musi się kiedyś wypalić. I że to, co zostaje po tym wypaleniu, nie jest pustką, a podłożem. Cichszym, mniej efektownym, ale może bardziej prawdziwym. Nie wiem, czy to zmierzch, czy tylko zmiana światła. Ale idę dalej, bez tarczy, potrzeby triumfowania. Z czymś, co kiedyś uznałabym za zbyt małe, żeby miało znaczenie: z uważnością. I chyba właśnie to jest teraz moją formą przekroczenia.

Pracownia Thomasa

 

Niczego nie chcieliśmy obgadywać. To się stało
ledwie widoczną smugą na ścianie. Odwracanie wzroku,
rozstrojenie w zestrojeniu. Nie śmieję się – błahe słowa
wykruszają każde poruszenie. Właściwie niepotrzebnie
otwieram torebkę i waham się. Ciału już nie wystarcza kołysanie
z drzewami, pod nimi. Unikam gromów, jasnego nieba, tańców,
smukłych kobiet, topornych płaszczy.
Nie wiem, dlaczego wciąż przegryzam
łodygi barwnych kwiatów.

Na marginesie.

Czego nie lubisz? Tych porozrzucanych wydruków z pracy dyplomowej,
błędów w drugich wersach, brakujących liter, pikseli tak drobnych,
że drażnią. Mrużysz oczy, wstajesz pod jakimś pretekstem,
by przyglądać się zaciekom na szybie, sieciom drobnych pająków.

Przesuwam punkty kontrolne w Illustratorze, by powtarzać ruchy.
Odrzucam ludzi, jak leci – całe kolumny pustki, raz po razie.

2019

z książki Pierwszy Milion Nocy

O Bagnie i kierowczyniach

 

Odprowadziłam Sophie na autobus i patrzyłam, jak znika za zakrętem, jakby ktoś wyciął ją z kadru nożyczkami do papieru i schował do kieszeni mojej sportowej kurtki. Jeszcze machała, wysłała buziaki i serducho, jeszcze była, a po chwili już tylko oddech na szybie i ja z tym swoim no dobra, jedziemy dalej, jakbym była własnym kierowcą zastępczym. Poszłam na siłownię. Luzik. Ciało wchodzi w rytm szybciej niż głowa, mięśnie nie zadają pytań, tylko robią robotę. Coraz lepszy czas, mniej wymówek, więcej tego dziwnego spokoju, który nie jest spokojem, tylko brakiem alternatywy.

Ale po drodze przejście dla pieszych, no i klasyka gatunku. Stoję, świecę się jak choinka, znaki poziome, pionowe, kosmiczne sygnały: halo, jestem człowiekiem, mam kości, wnuczkę, nie chcę być plamą. I nic. Kierowczynie patrzą przeze mnie jak przez szybę brudną od życia. Co czwarty kierowca łaskawie zwolni, jakby robił mi przysługę, jakbyśmy grali w jakąś chorą grę: przeżyj, jeśli zdążysz. Czasami mam wrażenie, że prawo jazdy rozdają tu w promocji do sześciopaku. Serio. Bo jak można nie widzieć przejścia? To miejsce nie jest metafora, to są pasy, konkret, geometria losu. Ktoś napisze, ale Garda? Hehe, no nie. Cisza. Jakby ktoś ich wymazał gumką z budżetu i pamięci. Więc ludzie jeżdżą jak chcą. Na czerwonym? Pewnie. Pięć samochodów na jednym skrzyżowaniu, płyną jak ławica, jakby światło było sugestią, nie zasadą. I tak, patrzę na to wszystko i łapię się myśli, której nie chcę mieć. Że rozumiem te wszystkie stereotypy o kobietach za kierownicą. I mnie to wkurwia podwójnie, bo przecież wiem, że to nie płeć, tylko bezkarność, brak uwagi, ten syf w głowie, który mówi: zdążę, jakoś to będzie. A jakoś to najgorsza jednostka miary świata. Zatem bieżnia. Odpalam audiobooka i ze mną wchodzi on, Brudny. Jak zawsze trochę za bardzo, trochę zbyt blisko skóry. Słucham kolejnej części i nagle Bagno mnie wciągnęło tak, że nie było już powrotu. Na początku, kiedy zaczęłam słuchać, Piotrowski mnie drażnił, nie będę czarować, bo wspominałam o tym u Teatralnej. Ten cały komisarz Brudny, za twardy, za zrobiony, jakby ktoś go ulepił z testosteronu i traumy w proporcjach więcej, jeszcze więcej. Taki typ, co wchodzi do pokoju i zabiera powietrze. Już w Zarazie coś się we mnie przestawiło. Klik. Przestałam go oceniać, zaczęłam nim oddychać. W Bagnie już podążałam za głosem i myślą Brudnego.

To nie jest już tylko kryminał, to jest rozkład systemu na czynniki pierwsze. Taki sekcyjny stół dla rzeczy, o których wszyscy wiedzą, ale nikt nie chce mówić głośno. Piotrowski bierze te wszystkie afery, które latami czytałam i były zamiatane pod dywan, szybko, po cichu, bez śladów i wyciąga je na światło dzienne, jak brudne pranie z piwnicy. I nagle poczułam ten zapach. Nieładny. Prawdziwy. Bagno, to nie jest subtelna powieść. Z resztą nie chce być subtelna. To jest książka, która mówi: patrz. Patrz, do cholery, bo jak nie patrzysz, to współuczestniczysz. I to mnie uderzyło najmocniej, że to nie jest historia o złych ludziach gdzieś tam. To jest historia o strukturze, która pozwala złu działać jak dobrze naoliwiona maszyna. O układach, milczeniu, o tym, że prawda ma termin ważności i często wygasa szybciej niż data przydatności do spożycia jogurtu. Brudny w tym wszystkim nie jest bohaterem. Jest narzędziem. Jest jak nóż, potrzebny, ale zawsze trochę przerażający. I może dlatego zaczyna działać. Bo przestajesz oczekiwać od niego czystości. Piotrowski robi jedną rzecz bezczelnie dobrze: nie daje komfortu. Nie ma w jego ksiażkach miękkiego lądowania, nie ma wszystko będzie dobrze. Jest raczej: to już się dzieje, tylko nie chcesz tego widzieć. I ja to biorę. Całkowicie. Bo żyjemy w świecie, gdzie rzeczy ważne są wyciszane szybciej niż powiadomienia w telefonie. Gdzie skandal trwa trzy dni, a potem przykrywa go nowy. Gdzie prawda nie przegrywa, ona po prostu się nudzi ludziom. Bagno jest jak wdepnięcie w coś, czego nie da się wytrzeć o trawę. Niesiesz to dalej. Na podeszwie, w głowie, w rozmowach, które nagle stają się niewygodne. I może dlatego ta książka jest przyjemna, ale w taki przewrotny sposób. Przyjemna jak rozdrapywanie strupa. Jak sprawdzanie, czy jeszcze boli.

Boli.

I dobrze.

Lekcja osmozy

 

Lotność to przecież właściwość nieba, nie boi się opadania,
jak dziecko, które zapomina o ciężarze,
zanim nauczy się upadać z wdziękiem.

W domu z torfu i wosku, wyjmuję palcami z powietrza kolory,
żeby je przypiąć na ścianie pamięci, zanim przyjdzie kolejny front.

Sophia pyta, czy sarny mają sny i dlaczego liście odpadają z drzew,
kiedy w środku są jeszcze zielone.
Odpowiadam: to nie drzewa się starzeją,
tylko świat potrzebuje miejsca dla nowej historii.

Rdzewiejące pręty w ogrodzeniu trzymają w ryzach niebo,
ale przecieka przez nie śmiech, niesiony językiem,
wymyślonym przez dzieci dla kotów i planet.

Sophia śni, że zjada ogień, potem mówi, że nie boi się
topnienia lodowców, bo potrafi oddychać pod wodą.

Zbieram w słoiki wszystkie resztki czułości,
krople po kawie, mgły z torfowisk, przyciskany policzek,
gdy słowo babciu znowu zawiśnie nad stołem jak niezjedzony owoc.

Niech przyroda nas bierze w płuca, kłącza, w kory.
Niech nas rozkłada na składniki pierwsze i ostatnie.

Zgoda.

Ale jeszcze uczę dzieci jak mówić do deszczu,
żeby nie padał za mocno, jak szeptać do ciemności,
żeby nie zapomniała, że jest tylko przerwą w świetle.


sierpień 2025

Trzy dziewczyny i kuc

 

Piękno do Irlandii wpadło jakby na chwilę, niebo nad oceanem i tak było lekko zamglone. Chociaż słońce robiło wszystko, abyśmy uwierzyły, że zostanie. Ale sprawdziłam, od jutra znowu wróci deszcz, ta codzienna, irlandzka składnia świata. Byłyśmy w Burren i na Cliffs of Moher. Miałyśmy zimne ręce od wiatru, ale nie odpychał nas jakoś szczególnie, raczej sprawdzał, czy pamiętamy, jak to jest oddychać szerzej. Kawa na płaskowyżu, w Hazel Mountain Chocolate, takie cudne miejsce jak z pocztówki, ciastka i czekolady znakomite, aż chciałoby się im zaufać bez reszty. Ale kawa… kawa była byle jaka. Taka robiona na oko, bez szacunku do detalu. Mleko spienione niedbale bez termometra. A kiedy ma się córkę baristkę, pewne rzeczy przestają być przezroczyste widzi się błędy, których nie da się odzobaczyć. I coś we mnie się wtedy buntuje, ten drobny, uparty nerw na badziewie. Facebook. Przeglądanie jak chodzenie po wystawie, na której ktoś zapomniał podpisać obrazy albo podpisał byle jak. Akcja poetycka, dużo tekstów, głosów, ale gdzieś pod spodem wyraźny szum AI. I nawet nie to jest najgorsze. Najgorsze jest lenistwo i brak redakcji, błędy pozostawione jak okruchy, których nikomu nie chciało się pozamiatać. To już nie jest eksperyment, raczej rezygnacja z uważności.

A później droga. I nagle wyskoczył kuc. Wbiegł nam przed samochód. Marta zdążyła zahamować. Cisza po tym była gęsta, prawie fizyczna. Nikt za nami nie jechał, szczęście ma czasem bardzo konkretny kształt. Kuc zniknął tak nagle, jak się pojawił, ale coś po nim zostało. Wszystkie byłyśmy oniemiałe. Senność odeszła natychmiast, jakby ktoś ją odciął jednym ruchem.

Na koniec praktyczna uwaga, bo świat składa się też z takich drobiazgów: parking przy Cliffs of Moher najlepiej rezerwować przez stronę. Chociaż nam się nie udało, system płatności wczoraj nie działał. Bilety na miejscu są dwa razy droższe. I tak czasem bywa, nawet przy najpiękniejszej pogodzie.

O pragnieniu

 

Nie jak ciało, które zna swoje odruchy,
raczej jak pusta filiżanka, kiedy sprzątam po śniadaniu,
a ty wyszedłeś bez słowa i nawet nie trzasnąłeś drzwiami,
tylko zostawiłeś uchylone, abym sama sobie dopowiedziała przeciąg.

O twojej obecności w drobiazgach,
które udają niewinność, w niedopitych łykach kawy,
w krzywo odstawionym krześle,
w zdaniach, które nie kończą się kropką,
bo nauczyłeś mnie mówić bez pewności,
jakby każda myśl była tylko wersją roboczą życia.

Chciałam rozciągnąć codzienność pomiędzy nami
jak cienką tkaninę, prześwitującą, trochę zużytą,
ale własną, i zszywać ją gestami, które nic nie znaczą dla świata,
a dla mnie są architekturą przetrwania:
że coś podam, zatrzymam, będę pamiętać,
jak odwracasz głowę, kiedy nie chcesz widzieć mojego zachwytu.

Bo widzisz, zachwycam się źle, za wolno albo za bardzo,
nie tam, gdzie trzeba,
nie wtedy, kiedy wypada klaskać.

I oni odchodzą. Znikają jak światło z pokoju,
kiedy nikt nie pamięta, kto zgasił.

Zostaję z tym swoim nadmiarem,
jakby ktoś pomylił proporcje i zamiast jednej osoby
wsypał we mnie garść sprzecznych wersji:
tej, która chce być blisko,
i tej, która już się uczy nie prosić.

To znaczy czasem milczeć,
bo każde słowo jest podejrzane, każde zostań brzmi jak umowa,
której nikt nie podpisał.

Więc uczę się ironii, ostrej jak szkło z rozbitej butelki.
Mówię: nic się nie stało, a potem zbieram siebie z podłogi,
fragment po fragmencie, żeby nikt nie zobaczył,
jak bardzo to jednak było wszystko.

I jeszcze te kolory, magenta w miejscach, gdzie powinno być neutralnie,
jakby ktoś celowo podkręcił nasycenie
w scenie, która miała być realistyczna.

Może o to chodzi, że ja nie umiem być realistyczna,
że każdą relację zapisuję,
jak powieść, której nikt nie chce czytać do końca,
bo za dużo w niej czułości, a za mało instrukcji obsługi.

To także wiedzieć, że mogę zostać sama z całym tym językiem,
który nikogo już nie obchodzi, i mimo to
układać zdania tak, jakby ktoś jednak miał wrócić
i przeczytać je szeptem, z tą swoją niedbałą uwagą,
która kiedyś była dla mnie całym powodem,
żeby oddychać.

O trawie

 

Dzisiaj w Babińcu Literackim wiersz, który wyrósł w trawach Mullaghmore, siedziałam na klifie z mężem i obserwowałam przyrodę, jak trawy zapraszają w głąb siebie. A później dostałam od bliskiej mi osoby opowiadanie Dzikie trawy i tak, poczytajcie. Zostawcie tam swoje wrażenie. (klik)

O cieniu

 

Nie przychodzę, gdy mnie wołasz, pojawiam się tam,
gdzie światło ma chwilę słabości, a dzień potyka się o własną jasność
i musi ją oddać ziemi.

Byłam z tobą od początku, ale nigdy jako pierwsza;
zawsze o pół kroku za, jak myśl, która wie więcej,
lecz nie ma prawa mówić.

Kiedy zasypiasz, czas rozpada się na drobne jednostki ciepła
i wtedy mogłabym odejść, rozpuścić się w czerni,
nie sprawdzać, czy jeszcze mnie potrzebujesz
do potwierdzania obecności. Ale zostaję, bo nawet cień
ma swoją lojalność wobec kształtu, który go stworzył.

Nie pragnę raju ani piekieł, to zbyt ciasne architektury
dla bytu, który nie ma masy. Nie chcę miejsc,
w których trzeba kogoś znosić albo kogoś unikać.
Wolę obrzeża: zmierzch, świt, chwile przejścia,
gdy rzeczy nie są jeszcze sobą i można je pomylić z oddechem.

Ciemność mogłaby mnie wchłonąć, światło rozcieńczyć do zera,
a ja krążę pomiędzy, jak błąd w obliczeniach istnienia,
dowód na to, że nic nie trwa w jednym stanie
wystarczająco długo, by nazwać to ocaleniem.

Podnoszę rękę, nie po to, by się pożegnać,
lecz by sprawdzić, czy jeszcze rzucasz mnie na ścianę dnia.
Gest jest pusty jak kielich po sensie, a jednak
wykonuję go do końca, bo ruch też jest formą pamięci.

Gdy nadejdzie noc, będę miała szansę zniknąć uczciwie,
bez dramatów. Gdy przyjdzie poranek, rozpuszczę się w tobie,
jakby nigdy mnie nie było, i to również będzie prawdą.

Nie zostawię ci nic na pamiątkę. Cień nie ma darów,
ma tylko dowód: że byłeś wystarczająco realny,
by mnie wytworzyć, i wystarczająco kruchy, by mnie stracić.

Idę więc dalej, nie w mrok i nie w światło,
lecz w ich nieustanny obieg, gdzie znikanie nie jest końcem,
a powstawanie, jedynie chwilowym zagęszczeniem sensu.

Świętujemy

 

Czym jest cisza

 

Cisza nie jest brakiem dźwięku.
Jest dźwiękiem, który zrezygnował z bycia zrozumianym.

Bywa trzymana w dłoni, drży lekko jak pomarańcza,
jeszcze nie wie, czy ktoś ją otworzy,
czy zostanie zapomniana na parapecie
na tyle długo, by stracić soczystość i zyskać znaczenie.

Cisza nie jest symbolem. Nie da się jej uprościć.
Nie mówi nic, ale słyszy wszystko –
zwłaszcza te rozmowy, których nie odbyliśmy,
żeby nie zburzyć nastroju.

W środku ocean, dla rzeczy małych i przestraszonych,
zasypiają przy jej brzuchu, jak sardynka przy pomarańczy.

Czasem ktoś ją stawia na krawędzi krzesła,
wstawia do lodówki, albo zostawia pomiędzy frazami –
jakby była przystankiem, a nie drogą.

Z czasem wysycha, zwija się w sobie,
aż wreszcie zaczyna rozumieć,
czym naprawdę jest czekanie:
to trwanie bez gwarancji powrotu.
To skurcz światła w słoiku po herbacie.
To niedokończony projekt. Przechowywany
nie z obowiązku, ale z potrzeby zachowania oddechu.

I tylko wtedy, gdy ktoś przypadkiem dotknie cię znowu –
głosem, spojrzeniem, pytaniem – rozlewasz się
kroplą na nadgarstku.

Nie wiadomo, czy to radość.
Czy rana. Ale jesteś.

z Emiterium

Ślepe pola

 

Od dawna myślę o głupocie nie jak o braku inteligencji, ale jak o pewnej formie nieuwagi wobec świata. Nie mam na myśli pomyłek ani niewiedzy, te zdarzają się każdemu. Bardziej chodzi o moment, w którym ktoś świadomie nie chce zobaczyć czegoś, co dla mnie jest oczywiste i ważne. Czytam czasami różne teksty o tym, jak powstaje wrażenie głupoty, pewnie tutaj Innyglos potrafiłaby to ładnie ująć i nazwać. I prawdopodobnie napiszę to nieporadnie, ale spróbuję objaśnić mój punkt widzenia. W wielu tych tekstach/artykułach przeczytałam, że jest to konflikt perspektyw, każdy człowiek porządkuje świat według własnej hierarchii ważności. Coś, co dla mnie jest kluczowe, czyli dokładność, empatia, sposób mówienia o innych, stosunek do wiedzy, dla kogoś innego może być zupełnie marginalne. Wtedy zaczynamy się rozmijać. Zauważam, że szczególnie trudno znoszę głupotę w sprawach, które dotykają mojego poczucia sensu. Jeśli ktoś lekceważy coś, co dla mnie jest częścią świata i wartości, na przykład odpowiedzialność za słowo albo elementarną uważność wobec innych ludzi, reaguję dużo silniej, niż gdy chodzi o rzeczy błahe. Autorzy tekstów tłumaczą to dość prosto, ludzie filtrują rzeczywistość. Nasz umysł nie jest w stanie zajmować się wszystkim jednocześnie, więc skupiamy się na tym, co jest powiązane z naszym doświadczeniem i emocjami. Z tej perspektywy głupota często okazuje się nie tyle brakiem zdolności myślenia, ile brakiem zainteresowania danym fragmentem świata. A jednak trudno mi przyjąć to wyjaśnienie do końca spokojnie. Bo kiedy ktoś ignoruje coś, co dla mnie jest ważne, mam wrażenie, że nie chodzi już tylko o różnicę priorytetów. Czasem wygląda to tak, jakby człowiek nie chciał włączyć myślenia w miejscu, gdzie ono jest potrzebne. Zastanawiam się nad tym także dlatego, że wiem, iż każdy z nas bywa dla kogoś innego głupi. Każdy ma swoje ślepe pola, czy pomija obszary, które dla innych są oczywiste i znaczące. Może dlatego głupota jest w pewnym sensie zjawiskiem relacyjnym, pojawia się pomiędzy ludźmi, kiedy ich mapy świata przestają do siebie pasować. Mimo to mam w sobie przekonanie, pewnie naiwne, że istnieje jakiś minimalny poziom uważności wobec rzeczywistości. Taki, który polega na tym, że kiedy coś okazuje się ważne dla drugiego człowieka, próbujemy przynajmniej na chwilę zatrzymać się i zrozumieć dlaczego. Jeśli tego zatrzymania nie ma, zaczyna się coś, co ja właśnie nazywam głupotą. Nie dlatego, że ktoś ma za mało rozumu. Raczej dlatego, że nie chce go użyć tam, gdzie mógłby zobaczyć więcej niż tylko własny punkt widzenia.

Urodziny

 

Wiersz z 2016 roku, z książki Podróżowanie w przestrzeni

Och Leo :P

 

Teatralna zapytała mnie, co myślę o serialu Vladimir na Netflix. Zatem na świeżo, i pewnie jeszcze mnóstwo myśli i interpretacji przyjdzie mi do głowy. Oglądam seriale, bo szukam szczelin, przez które widać świat. A ten serial oglądam nie jako historię o erotycznej obsesji ani o starzeniu się kobiety, jak wszyscy go punktują, ale jako opowieść o uniwersytecie, który przestał wierzyć w literaturę. Scena po scenie odsłania się tam coś znajomego: młodzi ludzie przychodzą na wykłady z literatury jak na zebranie moralne. Nie po to, żeby czytać, tylko żeby oceniać. W pewnym momencie interpretują fragment tekstu Edith Wharton, pisarki, która opisywała subtelności społecznej hipokryzji i delikatne pęknięcia ludzkich charakterów. Dla wielu studentów to już nie była literatura. To raczej materiał dowodowy w sprawie dawnych win. Nie pojmowali zupełnie, co dzieje się w tekście. Ciurkiem polecieli do opiekuna wydziału na skargę i z prośbą o odsunięcie wykładowczyni. Bawiło mnie, że studenci nie rozumieją nie tylko bohaterów powieści, ale i samej literatury. Literatura bowiem nigdy nie była czysta. Była (i jest) miejscem, w którym człowiek pokazuje swoje pęknięcia, słabości, sprzeczności. Tam właśnie rodzi się myślenie. Jakby współczesna wyobraźnia została przycięta do krótkich form: ekranu, komunikatu, natychmiastowej reakcji. A literatura wymaga czegoś odwrotnego, cierpliwości wobec złożoności. W serialu widać to bardzo wyraźnie w historii profesora, który miał kiedyś romanse ze studentkami. Były dobrowolne, przynajmniej wtedy tak się wydawało. Po latach zostają nazwane nadużyciem. I oczywiście można o tym rozmawiać poważnie, bo relacja władzy istnieje i nie znika tylko dlatego, że ktoś mówi tak. Ale tu tylko obserwujemy codzienne rozterki i konflikt wynikający z różnicy potrzeb. Ciekawa jest tutaj zmiana pamięci. Dawne doświadczenia zostają przepisane na nowy język. Historia zmienia sens, bo zmienił się świat. I może to jest naturalne. Jak dla mnie nienaturalna wydaje się natomiast reakcja instytucji. Uniwersytet w serialu nie próbuje niczego zrozumieć. Uniwersytet próbuje tylko przetrwać. Najbezpieczniej jest więc zawiesić, odsunąć, uciszyć. Tak działa instytucja, która przestała wierzyć w swoją rolę. A przecież uniwersytet powinien być miejscem trudnych rozmów. Najbardziej uderza mnie jednak coś innego. Współczesna kultura uwielbia młodość. Młodość jest wzruszająca, autentyczna, wrażliwa. W reklamach, w serialach, w języku publicznym młodzi są zawsze moralnie czyści. Prawie jak świeży śnieg, który spadł i nie zdążył się rozpuścić. Problem polega na tym, że śnieg jest czasem bardzo płytki. Bo za tą wrażliwością często kryje się coś niepokojącego: intelektualna pustka. Nie brak inteligencji, raczej brak cierpliwości do złożoności. Świat musi być prosty. Ktoś musi być winny. Ktoś musi być niewinny. Dla mnie literatura tak nie działa. Przypomina raczej stare lustro: pokazuje twarz z rysami, zmarszczkami, cieniem pod oczami. Pokazuje człowieka takim, jaki jest, nie takim, jakim chcielibyśmy go zobaczyć. Dlatego klasyczne teksty bywają dla współczesnych studentów trudne. Bo w tych tekstach nie ma moralnego komfortu. Są tylko ludzie. I może właśnie dlatego Vladimir jest ciekawy. Nie dlatego, że opowiada o skandalu na uniwersytecie. Takich historii było przecież wiele. Ciekawy jest dlatego, że pokazuje moment, w którym dwie wizje świata przestają się rozumieć. Jedna wierzy jeszcze w literaturę jako przestrzeń myślenia. Druga traktuje ją jak akt oskarżenia. Zostawiam i nie dotykam historii głównej bohaterki, narcystycznej, histerycznej i zaskakującej. Jest świadkiem zmiany epoki, osobą, która jeszcze pamięta, czym był uniwersytet jako przestrzeń myślenia, a teraz obserwuje jego powolne rozmywanie się. Najciekawsze w jej postaci jest to, że nie jest jedynie obrończynią starego porządku. Raczej przygląda się nowemu językowi moralnemu. Czasem rozumie go lepiej niż jej koledzy z wydziału, ale jednocześnie widzi jego ograniczenia. Bo kiedy wszystko staje się przemocą, trudniej rozmawiać o ludzkiej niejednoznaczności. Pomiędzy nimi stoi uniwersytet, trochę zmęczony, trochę przestraszony i udaje, że wszystko jest w porządku. Satyra przeniesiona w epokę #MeToo? Możliwe.