Nie, to nie są 'tylko dzieci'

 

Od kilku dni czytam o pięciu nastolatkach, którzy zginęli w wypadku na M9 (w Irlandii). Jechali skradzionym BMW pod prąd i zderzyli się czołowo z samochodem, którym podróżowała rodzina na lotnisko, trzy kobiety i siedmioletni chłopiec. Wszyscy trafili do szpitala, część w stanie krytycznym. Pięciu chłopców z BMW zginęło. I oczywiście zaczęła się dyskusja. Że dzieci, wielka tragedia ich rodzin, trzeba mieć dla nich wszystkich serce. Tak. Trzeba mieć serce. Ale trzeba też mieć rozum. Mieszkam w Irlandii czternaście lat i mam serdecznie dość udawania, że nie ma problemu. Nie mam nic przeciwko dzieciom, przecież też mam dzieci, i syn nastoletnie lata spędził w Irlandii. I dlatego też jest we mnie bunt i sprzeciw kiedy dziecko regularnie robi rzeczy, które zagrażają innym ludziom, a wszyscy dorośli dookoła zaczynają zachowywać się tak, jakby powiedzenie nie wolno/nie rób tego było naruszeniem jego praw. Bo czy wolno kraść samochody? I jak nastolatkowie kradną, to nagle to są dzieci? Włamują się do domów, zastraszają ludzi, rzucają przedmiotami w przejeżdżające samochody, celowo przebiegają przed maską auta. Demolują i zaśmiecają przestrzeń, w której żyją inni ludzie. I rodzice nadal na lokalnych grupach wypisują hasła: to tylko dzieci. Serio, wolno im więcej?

Czyli skoro wszystko wolno, to taki challenge TikTokowy: porowadzić samochodu pod prąd na autostradzie, to tylko wybryk? No nie. To nie jest trudny okres dojrzewania, tylko zachowanie, przy którym wcześniej czy później ktoś może zostać zabity. No i właśnie wcześniej czy później się wydarzyło.

Media podają, że chłopcy byli znani Gardzie (tutejsza policja), a niektórzy mieli już wcześniej do czynienia z Gardą w związku z poważnymi incydentami drogowymi i innymi przestępstwami. W noc wypadku Garda otrzymywała zgłoszenia dotyczące młodych ludzi próbujących włamywać się do domów i samochodów. Pojawiły się również informacje o filmach pokazujących niebezpieczną jazdę, w tym jazdę pod prąd, publikowanych w mediach społecznościowych. I teraz nagle wszyscy są zaskoczeni. Serio? Bo ja nie jestem. Jestem tylko wkurzona. Mieszkam na irlandzkiej prowincji. I mam czasami wrażenie, że Garda tutaj istnieje głównie z nazwy. Przez czternaście lat nie widziałam regularnego patrolu w miejscu, w którym mieszkam. Owszem, widuję samochody Gardy. Najczęściej stojące gdzieś obok Supermac's. Kanapka, kawa, może pączek. Czyli co? Patrol zakończony? A później wychodzisz na ulicę i widzisz samochody przejeżdżające na czerwonym świetle, systematycznie! Kierowcy, którzy nie zatrzymują się przed przejściem dla pieszych, auta stojące na żółtym boksie, rutyna. Hulajnogi jeżdżące, jakby przepisy drogowe ich nie dotyczyły. Dzieciaki robiące sobie z ulicy plac zabaw. I człowiek zaczyna rozumieć, że jeżeli chce bezpiecznie przejść przez drogę albo przejechać samochodem przez miasteczko, musi po prostu uważać za wszystkich. Takie jest moje doświadczenie. W okolicy są grupy nastolatków, które zachowują się tak, jakby wszystko im było wolno. Rzucają piłką w samochód. Wbiegają przed maskę. Śmiecą. Dewastują drzewa. Zostawiają po sobie napisy, zniszczenia i bałagan. Kiedyś zwróciłam uwagę dzieciom sąsiadów. Reakcja rodziców? Oburzenie. Bo jakim prawem ktoś zwraca uwagę ich dziecku? Przecież to aniołek. Oczywiście. Aniołek, który może robić, co chce, bo przecież jest dzieckiem. Syn sąsiadów potrafił pokazać mi obsceniczny gest, naśladując masturbację. Ale spokojnie. Aniołek. I właśnie to mnie najbardziej wkurwia. Nie samo dziecko. Dzieci potrafią być głupie, okrutne, impulsywne i bezmyślne. To część dorastania.Wkurwia mnie dorosły świat, który nie potrafi powiedzieć: Stop. Bo dziecko nie rodzi się z wiedzą, że można kraść samochody, zastraszać ludzi i jeździć 150 kilometrów na godzinę pod prąd. Tego się gdzieś nauczyło. I ktoś wcześniej musiał zobaczyć sygnały ostrzegawcze. Rodzic. Szkoła. Garda. Tusla (Irlandzka państwowa agencja ochrony dzieci i wsparcia rodziny). Sąsiedzi. Któryś z tych systemów. A może wszystkie. I teraz dochodzimy do bardzo niewygodnej części tej historii.

Jeden z chłopców był w pieczy Tusli, dwóch kolejnych było znanych tej instytucji. Tusla potwierdziła to w tym tygodniu i wszczęto przegląd sposobu, w jaki prowadzono ich sprawy. Nie zamierzam udawać, że wiem, co konkretnie Tusla mogła albo powinna była zrobić. Nie wiem. I właśnie dlatego nie będę urządzać sobie łatwego polowania na Tuslę. Zresztą na irlandzkich forach pojawia się bardzo rozsądny głos pracowników opieki: Tusla nie jest policją. Pracownik opieki nie może siłą zatrzymać siedemnastolatka, który wychodzi z placówki. No dobrze. Ale wtedy pytam: Kto może? Bo jeśli Garda mówi, że nie może skutecznie interweniować. Tusla mówi, że nie może zatrzymać dziecka. Rodzice mówią, że dziecko jest aniołkiem. Szkoła ma związane ręce. Sąd daje kolejną szansę. A internet daje za niebezpieczne zachowania tysiące wyświetleń i lajków… to co właściwie ma powstrzymać takiego nastolatka? Dobre wychowanie? Modlitwa? Szczęście? Bo z tego, co widzę, często właśnie szczęście. Do momentu, kiedy ktoś trafi na samochód jadący prawidłowo. Tym razem trafił. I teraz mamy pięć pogrzebów. Rodzinę w szpitalu. Siedmioletnie dziecko, które zostało ciężko ranne. Rodziny, którym życie zmieniło się w ciągu kilku sekund. I Internet dyskutujący, czy wolno powiedzieć coś złego o zmarłych. Moim zdaniem wolno powiedzieć prawdę, a jednocześnie współczuć rodzinom tych pięciu chłopców i powiedzieć, że ich zachowanie było skrajnie niebezpieczne. Można żałować, że pięciu młodych ludzi nie żyje i mieć pretensje do systemu, który wcześniej nie potrafił skutecznie zatrzymać eskalacji ich zachowania.

TikTok przecież bardzo chętnie zarabia na uwadze ludzi i dlatego powinien odpowiadać za to, co pozwala rozpowszechniać. Irlandzkie władze podobo wezwały platformę do wyjaśnienia, jak reagowała na materiały gloryfikujące niebezpieczną jazdę. Problem państwa, które najwyraźniej wciąż nie znalazło odpowiedzi na pytanie, co zrobić z nastolatkiem, który doskonale wie, że jest chroniony jako dziecko, ale jednocześnie zachowuje się jak ktoś, kto stwarza realne zagrożenie dla innych ludzi. Oczywiście nie chcę, aby dzieci były traktowane jak dorośli przestępcy. Chcę czegoś znacznie prostszego. By wreszcie GARDA zaczęła pracować. By gardziści wysyłali zdecydowany przekaz fikającym nastolatkom. I żeby za ich zachowaniem szło coś więcej niż kolejny papier do rodziców, kolejna rozmowa, sprawa skierowana dalej i kolejna szansa. Bo czasami kolejna szansa nie jest pomocą. Jest po prostu oczekiwaniem na tragedię. Nie potrafię patrzeć na tę historię wyłącznie jak na tragedię pięciu chłopców. To jest również tragedia tych ludzi, którzy jechali prawidłowo i nagle znaleźli się na drodze samochodu jadącego pod prąd. A ich nikt nie pytał, czy chcą brać udział w tej historii.

No i co słyszę? Nie powinnaś filmować złego zachowania dzieci. To są przecież dobrzy chłopcy, a ty ich wiktymizujesz. No, zajebiści są. 

Każdy orze jak może

 

Rano odprowadzałam Sophie do placówki opiekuńczej. Prawie biegła, jakby od kilku minut zależało coś naprawdę ważnego. Chciała być przed dziećmi sąsiadów. Tłumaczyłam jej, że to niemożliwe, bo oni jadą taksówką, a my idziemy pieszo. Biegła więc jeszcze szybciej i nie oglądała się czy nadążam, jakby można było wygrać z samochodem samym przekonaniem. Cieszyłam się, że nie muszę jej ciągnąć za sobą. Ale... wciąż nie rozumiała, dlaczego oni codziennie rano jeżdżą taksówką, a my chodzimy pieszo. To było dla niej pytanie o porządek świata, a ja nie miałam ochoty budować kolejnej hierarchii z rzeczy, które akurat mijamy po drodze.

Powiedziałam więc:

- Każdy żyje, jak chce. Jedni chodzą na piechotę, inni jeżdżą taksówkami albo samochodami. I nie oceniamy. Nie lubimy, kiedy ktoś ocenia nas, więc sami też nie oceniajmy. Każdy orze, jak może.

Nie wiem, czy zrozumiała. Zresztą nie wszystko trzeba rozumieć od razu. Jak już przestało jej doskwierać jedno przyszła opowieść o śnie. Dzieci mają tę niezwykłą właściwość, że potrafią przejść od taksówki do snu bez żadnego przystanku pośredniego. Sen był o czymś, czego już nie pamiętam, bo się zamyśliłam ale kiedy tak mówiła, nagle przypomniało mi się, że mnie przyśnił się Kaczyński. I tu zaczęło się moje nieszczęście. Oddałam Sophie do przechowalni i poszłam na siłownię i przez całą drogę próbowałam sobie przypomnieć, dlaczego, na Boga, śnił mi się Kaczyński. Nie mogłam tych myśli z siebie zrzuć. Rozmyślałam o tym na bieżni, podnosząc ciężary. Rozmyślałam, kiedy już nie chciało mi się niczego podnosić. I w pewnym momencie dotarło do mnie, że to właśnie on jest dzisiaj moją główną siłą napędową. Kaczyński. Człowiek, którego nie było rano na ulicy, nie mijaliśmy się na światłach, nie stał obok na siłowni, a jednak zdołał przyczynić się do tego, że podniosłam więcej, niż planowałam. I pomyślałam, że może to też jest jakaś forma zależności. Jedni jadą taksówką. Inni chodzą pieszo. Jedni śnią o Kaczyńskim. Inni mają szczęście. Nie oceniamy. Każdy orze, jak może. Chociaż przyznam, że są sny, których człowiek wolałby nie uprawiać nawet na ugorze.

i gladiole/mieczyki, które dostałam od Sophie i córki. A jutro moja przyjaciólka jedzie w Bory Tucholskie i dostarczy po drodze moim rodzicom sadzonki/krzaki róż. Patrzę teraz przez okno na różę, którą kupiłam kilka lat temu na kiermaszu w Killkeny, i to ona była moją inspiracją, by zakupić róże do ogrodu rodziców. A, że mąż przyjaciółki jest specjalistą od tych kwiatów, to naturalnie zwróciłam się do nich o pomoc, i tak pięknie się ułożyło. Kaczyński. Jak mogłeś mi dzisiaj wejść w paradę i mam cię teraz wszędzie. W różach, w kawie i pod wycieraczką. I napisałam do Pantery. Dostałam od niej lata temu dwa piękne nosorożce i pomyślałam, że takie długie milczenie może wynikać tylko z jakieś trudnej sytuacji i poczułam, że chciałabym ją przytulić. Tak jak przytula się smutne przyjaciółki, żeby nie czuły się opuszczone w tym dziwym świecie. Fatalnie skonstruowanym, niedostosowanym zupełnie dla takich jak ja. Czuję to wszystko w kościach. Mimo siłowni, dyscypliny i powtórzeń. Kaczyński ty... wymyślałam kilka epitetów, ale co to zmieni. I jeszcze jedna obserwacja. Ludzie nie zatrzymują się na czerwonym świetle, dwa trzy samochody zawsze wciskają się na styk j nie dochodzi do wypadków, jeszcze. Tylko dlatego, że ruszające samochodyz naprzeciwka, które już dawno mają zielone, nie cisną na gaz. I mnóstwo ludzi nie rozumie, że nie można zatrzymywać się na żółtym boksie. Tak dzisiaj stałam czekając z Kaczyńskim na autobus i analizowałam błędy i wykroczenia kierowców. 


Czy moja książka poszła do druku? Taaaaaak.

Dla córki mojej córki

Książka dla Sophie się materializuje.

Sophia mówi głównie po angielsku, myśli po polsku, a śni japonicznie. Jest w niej coś z dziecka przyszłości i z postaci wyjętej ze starej baśni. Fascynują ją lisy, świat Ghibli, Kioto, a także wymyślanie nowych słów, które porządkują rzeczywistość, gdy staje się zbyt wielka albo zbyt bolesna. Po wypadku, który przeżyła jako dwuletnia dziewczynka, nasz język musiał się przeobrazić: stworzyć własną mitologię, prywatny słownik, w którym mikururu znaczyło noc bez lęku, a tęcza z wody była zupą uzdrawiającą z drżenia. Wiersze nie są ani zbiorem scenek, ani poetyckim pamiętnikiem. Są raczej subtelnym czasem, zmysłowym ruchem ku nowemu językowi relacji. To książka o opiece, uważności, o tworzeniu przyszłości w mikroskali, słowo po słowie. Wiersze dotykają nie tylko liter, ale i powietrza pomiędzy uczestnikami tego poeamtu. Szukałam dla taj książki uważnego wydawcy i Anna Matysiak z Convivo weszła w te wiersze bez zająknięcia. Jestem jej ogromnie wdzięczna, bo jest to dla mnie książka najważniejsza. Obiecana Sophie, dziewczynce, która będzie o nas opowiadać, kiedy już dorośnie i poznają nas wszyscy jej znajomi. Zachęcam Was drodzy czytelnicy abyście wsparli ten właśnie projekt i zamówili książkę w wydawnictwie. Kupujcie książki z niezależnych wydawnictw.

a na okładce:

granatowy kisiel z robaczywek –

serwowany tylko w piątek, gdy księżyc obraca się tyłem.

Smakuje jak porzucona karuzela, pachnie wierszem

napisanym na etykiecie po syropie malinowym.

Podobno podany z czułością może odwołać śmierć kota.

Ale tylko raz.

Jak kupić?
https://convivo.com.pl/jak-kupic/
polubcie FP https://www.facebook.com/profile.php?id=100063503829553
Miejcie oko na książki z tego wydawnictwa!

 

Na skraju

 

Poszliśmy w las. Dosłownie. Bukowy, piękny, pachnący. Daleko, ale blisko. W Polsce u rodziców do lasu mam z trzysta metrów, więc to kwestia optyki, nie odległości. Psy rzucały się na mnie. Pewnie przez kanapkę w kieszeni. Rano nic nie jadłam. Wolałam coś zabrać ze sobą, niż paść przed kolejnym podejściem. Las po sztormie Éowyn jest pełen połamanych drzew. Wygląda jak miejsce po katastrofie. Mech powoli wchłania ten kataklizm. Jedne drzewa leżą, inne stoją w połowie ścięte. Szłam i myślałam, że mój stres ma podobną metodę. Niczego nie sprząta. Nie rozwiązuje. Tylko przesuwa rzeczy dalej i każe iść przed siebie. W pewnej chwili pomyślałam o Sophie. Kiedy dowie się, że jest ławka, na której mógłby przesiadywać Kubuś Puchatek z Krzysiem, będzie chciała tu przyjechać.

Z głębi

Pamiętam, że kropka zamyka drzwi, dlatego długo jej nie stawiam.
Woda z kranu spływa po szkle, zatrzymuje się na sekundę.
Potem znika. Na schodach ktoś stawia stopę. Nie widzę go.
Dom skrzypi tylko tam, gdzie trzeba.

Na krześle zostało ciepło. Na poszewce dwa białe włosy.
W lodówce mleko za 3,25 (€). To jeszcze nie jest wiadomość.

Rano znajduję martwą muchę pomiędzy szybą a firanką.
Leży na plecach.

Kropla z kranu.

Przerwa.

Kropla.

A potem ktoś
przekręca klamkę.

w stresie piszą się wiersze

Takie tam

 

Stres mnie dopadł. I tak tu sobie jestem, ale mnie nie ma.

o pragnieniu

 

poduszka wciąż była ciepła, choć nikt na niej nie spał,
a deszcz przesuwał ogród jak mebel, którego nie można wynieść z domu;
przez chwilę chciałam przejść przez życie bez śladu,
z kluczem w kieszeni i czymś słodkim w ustach,
lecz pragnienie ma swoje sposoby, wkłada człowiekowi kamień pod język
i każe mówić coraz ciszej, dalej od własnego głosu.

przepisywałam kartki, aż wyrosły przy murze jak chwasty,
każda z innym wejściem do tej samej historii;
za murem noc, kilka mokrych gałęzi, zwierzę liżące ranę
tak długo, aż rana zaczyna przypominać jego ciało.

potem przestałam pisać. wtedy właśnie coś zapukało do drzwi.
nie otworzyłam.

rano na progu leżała gruszka,
nadgryziona od strony, której nie znałam.

Telefon bywa pułapką

 

Docierają do mnie obrzydliwe historie. Wyobraźcie sobie, człowiek dzwoni do drugiego człowieka, udaje zwykłą rozmowę, a w rzeczywistości prowadzi ukrytą operację pod z góry ustaloną tezę. Nie chce się dowiedzieć, a jedynie coś uzyskać. Manipuluje rozmową tak długo, aż druga osoba powie coś, co będzie można przeciwko niej wykorzystać. To nie jest niewinna sprytność, tylko nieuczciwość. Chyba że tak to teraz ma wyglądać i mieści się w standardach dialogu. Ale dla mnie jednak, to odrażające. Jeżeli ktoś już wcześniej postanowił, że druga osoba ma wypowiedzieć takie a nie inne słowa, a następnie dzwoni do niej tylko po to, żeby skierować tło na odpowiedni fragment, zachowuje się jak manipulator, który potrzebuje nie prawdy, lecz materiału dowodowego. No i jest ten dowód. I co z tego wynika? Masz nagranie rozmowy, którą sam prowadziłeś. To zasadnicza różnica. Jeżeli ktoś tak konstruuje rozmowę, żeby doprowadzić drugiego człowieka do określonego zdania, a później przedstawia to zdanie jako spontaniczne przyznanie się, to jest to zwyczajnie oszukańcza metoda. Nie dlatego, że każde takie nagranie musi być prawnie bezwartościowe. Dlatego, że moralnie wykorzystuje się własny udział w powstaniu sytuacji, żeby ukryć ten udział przed odbiorcą. Manipulator potrzebuje, żeby odbiorca nie zadawał prostych pytań. Bo kiedy te pytania zostaną zadane, dowód może przestać wyglądać jak dowód, a zacząć wyglądać jak starannie wyprodukowany fragment narracji. Szczególnie obrzydliwe jest późniejsze rozsyłanie takiego materiału. Najpierw wykorzystać czyjąś otwartość w rozmowie, potem przekazać jej treść innym, a następnie pozwolić, żeby kolejne osoby używały jej przeciwko rozmówcy. To jest właśnie mechanizm donosicielstwa w jego najbardziej podłej wersji: odpowiedzialność zostaje rozproszona pomiędzy wiele osób, a szkoda pozostaje po jednej stronie. Najpierw ktoś manipuluje, przekazuje, interpretuje, wykorzystuje. A wszyscy mają czyste ręce, bo każdy może powiedzieć: Przecież ja tylko… Nie. To nie jest tylko, jest w końcu ciąg decyzji. I dlatego moralnie nie mam szacunku dla osoby, która posługuje się takimi metodami. Można być skutecznym manipulatorem, zręcznym oszustem, doskonale wiedzieć, jak prowadzić rozmowę, jak wybierać fragmenty i jak budować narrację. Nie czyni to jednak takiego postępowania uczciwym. Przeciwnie. Pokazuje brak odwagi, żeby powiedzieć człowiekowi wprost: Mam wobec ciebie takie i takie zarzuty. Chcę to wyjaśnić. Zamiast tego jest telefon pod pozorem rozmowy. I jest satysfakcja z tego, że udało się zdobyć coś, co można wykorzystać przeciwko drugiemu człowiekowi. To jest okropne zachowanie. Podstępne. Manipulacyjne. Moralnie odrażające. Bo człowiek uczciwy może się z kimś spierać i oskarżać. Może się pomylić, a nawet powiedzieć coś niesprawiedliwego. Ale nie musi udawać rozmowy, żeby urządzić drugiemu człowiekowi przesłuchanie, o którego istnieniu ten człowiek nie wie. I właśnie tutaj przebiega granica pomiędzy nagrywaniem i nie nagrywaniem, rozmową a zasadzką. Najbardziej obrzydliwe w tym wszystkim nie jest nawet to, że ktoś nacisnął przycisk nagrywaj. Odrażające jest to, że najpierw udawał człowieka, który chce porozmawiać, a w rzeczywistości zachowywał się jak ktoś, kto przyszedł po materiał do wykorzystania w procesie sądowym.

Wybaczenie jako krajobraz

 

Pada, chociaż rano obiecywano słońce, więc ktoś na przystanku zbiera z chodnika papiery, rachunki, cudze nazwiska, program kina sprzed trzech lat, mokry bilet do miasta, którego już nie ma, i wkłada wszystko do kieszeni, jakby porządkowanie świata było jeszcze możliwe, jakby wystarczyło znaleźć właściwy kosz. Kobieta obok śmieje się cicho. Nie wiadomo z czego. Jej śmiech jest twardy, metaliczny, przechodzi przez deszcz i uderza w deski jak młotek. Wyciągam rękę. Nie kończę gestu. To wystarczy. Przez wiele lat myślałam, że wybaczenie powinno coś zamykać, drzwi, historię, usta, księgę rachunkową krzywd, tymczasem otwiera tylko okno w styczniu i pozwala rozgościć się zimnu. Płuca przyjmują to bez pytania. Ciało jest głupsze od pamięci. Wie, kiedy trzeba oddychać. Nie wie, komu wybaczyć. Na przystanku stoją ludzie z wiatrem w kieszeniach. Niektórzy patrzą na wyświetlacz, inni na własne buty. Są też tacy, którzy nigdy nie patrzą w oczy. Ich twarze mają kolor zamkniętych drzwi. Przechodzą przez miasto bez dotykania, jakby świat był cudzym mieszkaniem, do którego przypadkiem dostali klucze. Nie lubię ich pamiętać. Przynosi smak spalonego mleka, twardość kamienia, skrzypienie zawiasów, mokre rękawy płaszcza. Czyjeś dłonie zatrzymane sekundę przed dotykiem. Przynosi także owce. Leżą na trawie tak spokojnie, jakby nigdy nikogo nie zraniły, a nad nimi nosorożce mruczą przez sen w rytmie deszczu. To jest właśnie najgorsze. Świat niczego nie wie. Trawa nie wie, drzewa nie wiedzą, autobus nie wie, dokąd wiezie człowieka, kiedy pomyli trasę. Kierowca autobusu krzyczy: proszę państwa, jedziemy na około, a ona nie wysiada, bo za szybą właśnie pojawiają się dziewczyny w falbanach, całe w ruchu, jakby ktoś wysypał śnieg z kieszeni. Ich płaszcze są ciężkie, prawie teatralne. Pod nimi coś się porusza: nogi baletnic, dziecięce kolana, stare fotografie, matki, które czekały pod szkołą, i wszystkie przedstawienia, których nigdy nie wystawiono. Autobus jedzie dalej. Gmach szkoły stoi za szybą. Marmur nie pomaga. Marmur jest tylko marmurem. W zaparowanej szybie jej twarz miesza się z obcymi twarzami, jakby ktoś źle złożył fotografię i nie zauważył błędu. Patrzy tak długo, że przestaje wiedzieć, czy wraca, czy dopiero wyjeżdża. W domu przesuwa książki. Jedna. Druga. Trzecia. Za książkami nie ma odpowiedzi, jest kurz i mały ołówek z odgryzioną końcówką. Matematyka mówi: chaos. Chaos odpowiada: nie przesadzaj. Następnego dnia idzie inną drogą. Dwie przecznice, dwa skręty, przejście przez ulicę, autobus, wysiadanie, ponowne wsiadanie. Miasto zaczyna się wtedy zachowywać jak źle zawiązana wstążka. Każdy ruch zostawia pętlę. Każda pętla domaga się następnej. Patrzy na gmach. Patrzy. Patrzy. I nagle wie, że wybaczenie nie jest światłem. Jest miejscem, w którym światło przestaje być potrzebne.

Na chodniku leży litera.

Mała.

Czarna.

Nikt jej nie podnosi.

Przechodzę nad nią.

Potem wracam.

Podnoszę.

Nie wiem, do którego słowa należy.

Poezjówka

 

Zdjęcie zrobiła córka i daję je tutaj dla przyciągnięcia wzroku. Poezjówkę organizuje znajoma poetka. Dzisiaj udostępniła mój wiersz. A piszę Wam o tym, byście do niej zajrzeli. Polubili stronę.

zachęcam

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0YGNi9qqfTrhoJS8iUDkWYdMYutbws72eFsaz9ty9vPtm1mzB5o9b1RBoLkGpA5iLl&id=61588878194161

Lato, cały czas lato!

Dalie

 

Prześladują mnie dziwne reklamy. Algorytm się rozpadł. Rekordowe rezerwy złota, Ewa Wojdyłło, Sabalenka, ranking toników do twarzy, nowy sezon 1670, treningi, instrukcje, jak wybrać plecak. I właśnie te filmy plecakowe doprowadzają mnie do szału. Bo plecak kupiłam w niedzielę i co mi po waszych radach świecie, skoro mój jest już w drodze. Dlaczego to wszystko pojawia się po fakcie? Po co mi teraz wasze poradniki? Za późno i bye bye. Świat zawsze przychodzi po fakcie. Klikam nie interesuje mnie, ukryj. W odpowiedzi dostaję jeszcze więcej plecaków. Jakby algorytm uznał, że jestem w fazie zaprzeczenia. Na szczęście trafiają się dalie. Cięte. Pakowane w kartony. Wysyłane do ludzi. Ogromne głowy kwiatów. Chciałabym wejść między nie choć na pięć minut i zrobić sobie portret. Ale póki co próbuję utrzymać się na powierzchni.

Biała Lokomotywa, Convivo i Babiniec Literacki

 

Będę gościem albo gościnią (specjalnie dla Oko), jak kto lubi 25. Ogólnopolskich Spotkań Poetów BIAŁA LOKOMOTYWA, które odbędą się 4-5 września w Łazieńcu, wsi dzieciństwa i wczesnej młodości Edwarda Stachury.

Spotkanie odbędzie się 5 września, w bloku wydarzeń rozpoczynających się o 15.00. Poprowadzi je Miłosz Zawadzki (poeta, niedawny laureat Konkursu im. Rafała Wojaczka, od lat związany z festiwalem) A kilkając w link możecie przeczytać wiersz, który wysłałam do prezentacji. 

https://www.facebook.com/literackibabiniec/posts/pfbid0UxGpvsytnUX7r1Yuw7HRCLeqqnAkn3wNs1U1ihzRDnX4ZrZTcxASBANR3o53s9CPl

Wiersz z nadchodzącej książki, już niedługo. 

Dawno temu zrobiłam LOGO dla Babińca, wtedy jeszcze nie posługiwałam się biegle Illustratorem i poprosiłam, aby córka przygotowała cyfrowy zapis tego znaku. I jak widać dalej się lubimy. 

Początek sierpnia

 

Byłam ostatnio trochę zajęta życiem, więc mam niewielkie opóźnienie w odczytywaniu wiadomości. I chyba wcale mnie to nie martwi. Coraz częściej myślę, że świat miał w sobie więcej oddechu, zanim każdą chwilę zaczęły zagospodarowywać media społecznościowe. Kupowało się gazetę, codzienną albo tematyczną. Czytało uważnie, odkładało na bok, wracało do tekstu następnego dnia. Informacje nie pędziły stadem. Trzeba je było ze sobą zestawić, połączyć, czasem przeczekać. Zostawało jeszcze miejsce na własne życie, spacery po lesie, przesiadywanie nad jeziorem, czytanie książek. Niespieszne pogawędki ze znajomymi. Zabawy. Granie w karty. No i dużo całowania.

Pada deszcz. Więc wracam do papieru. Zamówiłam nową dostawę, bo dostałam cynk, że z papierem jest problem, tak ogólnie i czekam na przesyłkę. To zawsze jest obietnica początku, czystej powierzchni, na której jeszcze nic nie musi udawać pośpiechu. Dotarły też wiadomości z Polski. Ramki do prac na wystawę już są. Wszystko powoli układa się w konkrety, nabiera ciężaru rzeczy, które można dotknąć, a nie tylko przewinąć kciukiem. Najbliższe tygodnie spędzę głównie wokół nowej książki i wystawy akwareli. Będzie trochę spotkań, rozmów, farby i papieru. Resztę zostawiam na razie w niedopowiedzeniu. Szczegóły wkrótce.

od początku

 

nie wierzę liniom. odciśniętym nieumiejętnie
pomiędzy światłem liter. najwięcej mówią odstępy.

sierpień drukuje mnie grafitem.
deszcz poprawia marginesy, a rudzik
przysiada na głogu czekając na czerwoną korektę.

zapominanie nie spada z lotosu. rośnie powoli,
jak porost na kamieniu litograficznym.
coraz trudniej odróżnić odbitkę od tego,
co było płytą.

upiekłam ciasto.

marchew długo oddaje pomarańcz.
borówki zatrzymują zieleń pod cienką skórą.
rodzynki ciemnieją cierpliwie, jak farba na wałku.
patyczek wychodzi czysty. to jeszcze o niczym nie świadczy.

czytam lema ołówkiem. niektóre zdania
zaczynają żyć dopiero na marginesie, jak jemioła,
która wybiera cudzą gałąź, żeby zobaczyć światło.

tak samo przyrastają uwagi. najpierw obejmują słowo.
potem całego człowieka. wieczorem grafitowa pościel
zamyka ciało jak miękka kaszta. sen nie układa fabuły.
tylko sprawdza, czy jeszcze pasujemy do siebie
tak dokładnie, żeby żadna barwa nie wyszła
poza papier.

o kolorach

O szumie

 

No i człowiek nie pisze przez kilka miesięcy. Bo wnuczka, wystawa, inne teksty. Na wiersze albo zbyt mało czasu, albo zbyt wielki rozgardiasz w głowie. Wtedy tylko zapisywałam te momenty największego wzburzenia. Emocje, kilka zdań, które zaciskały gardło. Wpychałam je w zakamarki okładek, zapomniałam. A później szukam jakiegoś zdjęcia, zasuszonego płatka czy przepisu na krem z mango i odnajduję całe frazy bólu. Cierpienia, którego nie potrafiłam wtedy utulić, więc porzuciłam. Szałaputka, szaławiła, harpagan. Zapisuję słowo po słowie. 

Ocean nie podnosi głosu. Wciska sól pod paznokcie kamieni,
torf zostawia na języku ciemny posmak deszczu.
Mewa rozcina powietrze tak cienko, że przez chwilę
widać kolor wiatru.

Jem rybę z gazety. Litery przechodzą na opuszki palców.
Nie wszystkie zdania potrafię odczytać. Pamięć
zachowuje się jak mech. Nie wybiera ruin.
Szuka miejsca, które dłużej zatrzymuje wilgoć.

Dlatego pamiętam zieloność kamieni,
a nie nazwiska. Nazwiska potrafią odpłynąć.
Kamień zostaje pod skórą. Kiedy pytają,
dlaczego jestem łagodna, cofam dłoń,
jak ostrygojad, który zna przypływ
lepiej niż człowieka. Nie każde dojście
prowadzi do brzegu. Niektóre uczą tylko,
jak stawiać stopy obok cudzego cienia.

I wtedy

szum przestaje należeć do oceanu.
Przechodzi przez ciało jak cienka niebieska żyła,
która nie szuka serca. Wystarcza jej kierunek.


z serii o kolorach

Lis z Martwego lasu i Adam Pluszka

 

I nagle zrobiło się pochmurno. Sophie jest jeszcze ze mną tylko kilka dni. Od przyszłego tygodnia zaczyna summer camp, żeby jakoś dociągnąć do początku roku szkolnego. Rano wskoczyła do mojego łóżka jak tygrys, a może jakiś inny dziki kot, i od razu opowiedziała mi swój sen. A kiedy zaczynają się jej śnić koleżanki i koledzy z klasy, to wiadomo, lato się zwija. Sophie czyta chętnie, ale... niestety wyłącznie po angielsku. Ma swoje ulubione serie, z córką regularnie chodzą do biblioteki, pochłania wszystko i widać jej zapał, pasję. Z polskim, mimo że przejrzałyśmy razem Elementarz Falskiego, który kiedyś przysłała mi mama, nie chce się zaprzyjaźnić, powiedziała, że przeczytała rozumie, ale już nie chce. Kiedy byłyśmy w Polsce, czytała mimochodem reklamy i napisy. Gdy chciała wyszukać film, literka po literce składała polskie tytuły. W sklepach, kiedy czegoś bardzo pragnęła, albo w kawiarniach i restauracjach, nie pomagałam jej. Musiała sama odczytać, wybrać, poradzić sobie. I radziła, byłam z niej dumna. Któregoś dnia moja kosmiczna siostra przysłała Sophie paczkę. W środku była książka Lis z Martwego Lasu Aubrey Hartman. Pomyślałam wtedy tylko: jaka piękna okładka i ta purpura tyryjska, wielbię nieustająco. Spakowałam książkę do kartonu, który kilka dni temu w końcu dotarł do domu. Kiedy więc Sophie odpaliła się z porannym snem, pomyślałam, że najlepiej zacząć dzień od czytania. Tym bardziej, że zachwyt nad ilustracjami wcale mi nie przechodził, czułam go z tyłu głowy. Czytamy stronę tytułową, dedykację. Nagle Sophie dotyka mojego policzka i pyta:

– A to jest moja prawdziwa ciocia?

– Urodziłyśmy się tego samego dnia i tego samego miesiąca. Gdyby spojrzeć na to trochę bardziej kosmicznie... to tak. Dlaczego nie?

– Fajnie.

Przechodzimy więc dalej. Czytamy razem:

Lis z Martwego Lasu. Aubrey Hartman. Przełożył Adam Pluszka.

I wtedy wypaliłam:

– Świetnie! Znam tego tłumacza. Jest prześwietny.

Emocje rozlały mi się po całym człowieku, a Sophie całkiem poważnie zapytała:

– To twój kolega, babuniu?

– Nie jest moim kolegą, ale bardzo go cenię.

I tu wszystko się rozkręciło. Skoro nieciocia może być ciocią, to niekolega chyba też może być kolegą.

W końcu zapytałam, czy zaczyna czytać, czy ja. Zaczęła. I szło jej świetnie. Po kilku stronach oddała mi jednak książkę.

– Bo ty tak fajnie zmieniasz głos, babciu.

No i weszłyśmy do Martwego Lasu. Na spotkanie z Bazylem....

Dla zainteresowanych:

Autor oryginału: Aubrey Hartman
tytuł oryginalny: The Undead Fox of Deadwood Forest
Przekład z języka angielskiego: Adam Pluszka
Ilustracje: Marcin Minor
Wydawca: Wydawnictwo Kropka
2025 r.

Szałaputka

 

Grzebię w słowach, wyciągam je z szufladek i zastanawiam się, kto je pierwszy do mnie wypowiedział. Babcia miała na mnie dwa określenia. Kiedy wpadałam w panikę, byłam aktorką ze spalonego teatru. A potrafiłam siać zgrozę, chociaż nikt z bliskich się tym nie przejmował. Na co dzień byłam jednak szałaputem. Domyślcie się dlaczego. Dzisiaj jednak myślę, że cała ta diagnoza była mocno chybiona. Feminatywy w mojej młodości nie funkcjonowały, a przecież szałaputka jest pięknym słowem w swoim brzmieniu. 

Bajki, mity i pretensje

 

Dzisiaj mnie odrobinę zagotowało. Czytam tu i tam o Odysei Nolana i mam wrażenie, że wielu widzów poszło do kina nie na adaptację wielkiego dzieła Homera, tylko na współczesny kodeks etyczny z dopiskiem wersja 2026. Serio? Zarzucamy eposowi sprzed niemal trzech tysięcy lat, że jest patriarchalny? To tak, jakby oburzać się, że w filmie o średniowieczu nie przestrzega się kodeksu pracy i zasad BHP. Świat Homera był brutalny, chyba że coś mnie ominęło. Wojna trojańska trwała dziesięć lat, potem kolejne dziesięć lat trwał powrót Odyseusza do domu. Ludzie ginęli. Zabijano dzieci. Kobiety wydawano za mąż z powodów politycznych. Niewolnictwo było czymś oczywistym. Psy, konie, owce również ginęły. To nie jest świat zbudowany po to, żeby współczesny widz czuł się komfortowo. Niedawno oglądałam serial o Merlinie, gdzie podrzynano gardła baranom składanym w ofierze bogom, a krew wypijano, resztą krwi malowano ciała. Poza tym mogłabym wymienić tutaj jeszcze o wiele bardziej okrutne sceny zarzynania zwierząt i ludzi. Czy teraz tak będziemy oglądać filmy? Czy rzeczywiście oczekujemy, że Nolan miał zrobić film, w którym Penelopa zakłada stowarzyszenie kobiet Itaki, Kalipso prowadzi terapię dla Odyseusza, a zalotnicy przechodzą szkolenie z komunikacji bez przemocy? To nie Homer wybielał rzeczywistość. Wręcz przeciwnie. Pokazywał ją taką, jaka była wyobrażana w jego epoce. Odyseusz nie jest świętym. Jest inteligentny, okrutny, kłamie, morduje, zdradza, manipuluje. Dlatego przetrwał jako bohater literatury. Gdyby był wyłącznie dobrym człowiekiem, zapewne zginąłby w pierwszej księdze. Coraz częściej obserwuję, że ludzie próbują czytać dawne teksty tak, jakby ich autorzy mieli obowiązek przewidzieć nasze współczesne wrażliwości. Tylko że wtedy przestajemy czytać Homera, a zaczynamy czytać samych siebie. Można oczywiście dyskutować z Nolanem. Można uważać, że uprościł role kobiet albo złagodził charakter Odyseusza. To są zarzuty wobec konkretnej adaptacji i mają sens. Ale pretensje, że świat przedstawiony jest okrutny, patriarchalny i pełen przemocy? Taki właśnie był mit, z którego ten film wyrasta. Mit nie jest instrukcją życia. Nie jest też programem politycznym. Jest opowieścią o ludziach, bogach, wojnie, stracie, pysze i powrocie. Nie po to powstał, żeby odpowiadać standardom XXI wieku. Mam też wrażenie, że oczekujemy dziś od sztuki czegoś dziwnego. Żeby nie pokazywała przemocy, jeśli ta nas boli. Nie pokazywała cierpienia zwierząt, bo to trudne, a bohaterowie reprezentowali właściwe poglądy, kobiety były napisane zgodnie z aktualnym językiem emancypacji i koloru skóry. W efekcie twórca ma opowiedzieć historię sprzed trzech tysięcy lat, ale najlepiej tak, żeby nikt nie poczuł dyskomfortu. To byłaby dopiero fantastyka. I jeszcze jedno. Mam wrażenie, że oczekiwania wobec takich opowieści są wręcz komiczne. Jedni oburzają się, że ktoś obsadził czarnoskórą Helenę czy inną postać, inni narzekają, że w eposie jest za mało realizmu i za dużo absurdu. Jakby zapomnieli, że mówimy o świecie, w którym bogowie schodzą z Olimpu, cyklop ma jedno oko, syreny śpiewem sprowadzają statki na skały, a dziesięcioletnia tułaczka po wojnie jest serią spotkań z potworami, czarodziejkami i bóstwami. To nie reportaż z Morza Egejskiego, tylko mit. Fantastyczno-przygodowa opowieść o powrocie. Oczekiwanie od niej dokumentalnej zgodności z faktami jest równie osobliwe, jak pretensje do baśni, że smok nie został poprawnie opisany z zoologicznego punktu widzenia. Czytam różne oceny i recenzje filmu i jestem zdumiona, mąż nawet zwrócił mi uwagę, że za mocno to przeżywam. Ale uwiera mnie taki sposób myślenia, bo przecież pokazanie patriarchatu nie oznacza jego afirmacji. Pokazanie przemocy nie oznacza zachęty do przemocy. Gdyby stosować taką logikę konsekwentnie, należałoby wyrzucić z bibliotek połowę literatury światowej. Czasami jednak wystarczy zgodzić się na to, że przeszłość była inna od naszych wyobrażeń o niej. I że nie każdy mit musi przejść współczesny audyt moralny, żeby nadal pozostać wielkim mitem. Zresztą przez stulecia wielu wyobrażało sobie Jezusa i Maryję jako ludzi podobnych do siebie, białych, jasnowłosych, niemal sąsiadów spod Częstochowy. Tak działa wyobraźnia kultury. Dziś jednych oburza czarna Helena, kiedyś nikogo nie raził biały Jezus. Widać każda epoka maluje mity i świętych na własne podobieństwo.

Barachło

 

Chyba mam blokadę. Taką zwyczajną, ludzką, nie żadną tajemniczą niemoc artysty z obrazu wiszącego w muzeum. Po prostu organizm wystawił właśnie rachunek. Nie da się bez końca pisać, rysować, malować, składać książki, być obecnym dla bliskich, piec torty, wymyślać każdego dnia świat od nowa dla Sophie. Owszem. Można. Przez jakiś czas. Potem ciało mówi: dobrze, koniec przedstawienia. I tak jest dzisiaj. Zdycham. Skóra się na mnie obraziła. Czyli popękane uszy, i bolesne kąciku oczu, uczulenie na szyi. Te wszystkie małe rzeczy, ale skutecznie doprowadzające człowieka do granicy. Pożary torfowisk, lasów. Hałas budowy osiedla za oknem. Kurz, który wchodzi wszędzie i dlatego zaraz idę pucować parapety i zmywać z liści osad. Zapach betonu i spalin. I to wszechobecne barachło.

Uwielbiam to słowo.

Nie tylko dlatego, że dobrze brzmi, kiedy człowiek jest wściekły. Ma w sobie odpowiednią ilość dosadnej złości, ale jeszcze bez ciężaru przekleństwa. Jest jak elegancko ubrany człowiek, który zamiast krzyczeć, mówi tylko: proszę pana, to jest jednak nieporozumienie. Barachło, coś marnego i tandetnego. Jest w tym określeniu coś więcej niż zwykłe śmieci. Barachło to coś, co udaje, że jest ważne. Babcia Marysia przekazała mi to słowo w spadku. Była bardzo religijna ale tak jak ja podpalała się w sekundę. Chociaż przeklinała rzadko, właściwie tylko wtedy, kiedy życie dotknęło ją szybko i mocno, czyli mój dziadek. A wtedy spod warstwy modlitw, różańców, wyśpiewywanych codziennie godzinek i świętych obrazków wychodził język, który miał siłę trzęsienia ziemi. Barachło! potrafiła powiedzieć to tak dosadnie i mocno, że człowiek od razu wiedział: sprawa jest poważna. Od niej mam zresztą cały rodzinny słownik dziwnych zaklęć. Bambuko. Badziewie. Bułkę przez bibułkę. Reszty nie napiszę, bo internet ma dobrą pamięć, a babcia nie przewidywała, że kiedyś każde słowo może mieć własne archiwum. Dziadek natomiast, kiedy wychodził na próbę chóru, nie mówił, że idzie śpiewać. Mówił, że idzie do Honolulu małpy drażnić. Dzisiaj rozumiem, że oni po prostu mieli własny język ratunkowy. Robię z mężem dokładnie to samo. Chociaż mój mąż nie wysadza mnie z fotela i nie powoduje czerwonej gorączki, nie rozpala mnie do granic. Te czasy mamy dawno za sobą. Kiedy jednak mi się to przytrafia, ten stan i jestem wściekła do białości, a obok stoi dziecko, które ma fenomenalny słuch i zapamiętuje każde słowo, zaczyna się mój prywatny teatr językowy. Przekręcam słowa, tworzę nowe, uciekam w absurd. Bo język czasem jest hamulcem bezpieczeństwa. Może dlatego teraz, kiedy nie mogę pisać tak, jakbym chciała, powinnam przypomnieć sobie, że słowa nie zawsze muszą być dziełem. Czasami są po prostu sposobem, żeby nie rzucać słoikami w zlew. I właściwie, to nie mamy telewizora, bo pilota do telewizora rozbiłam na ścianie. Dawne czasy, owszem.

Jesteśmy tu sobie

Syn skończył trzydzieści lat. Miło było patrzeć, jak młodzi ludzie potrafią się bawić i świętować. Sophia tańczyła do późna. Oczywiście nie chciała iść spać. Chociaż była jedynym dzieckiem na imprezie, ani przez chwilę się nie nudziła. W Galway było upalnie, noc nie przyniosła ochłody. Zostało trochę tortu, a syn miał już dość świętowania. Posiedziliśmy jeszcze chwilę razem i wróciliśmy do domu. Dziewczyny pojechały na plażę popływać i poleżeć. A ja chyba w końcu się wyspałam. Dzisiaj już wyraźnie się ochłodziło i za kilka dni wróci codzienny deszcz. I jeszcz co do Galway:

To miasto, mój przyjacielu,
jest jak język pełen samogłosek,
których nie potrafisz wymówić.
Ale to w ich cieniu kryje się cała historia:
pomiędzy przypływem a odpływem,
pomiędzy betonem a snem,
który udawał, że jeszcze żyje.

Rok temu zaginął poeta Piotr Kuśmirek. Poznałam go kilka lat temu na moim wieczorze autorskim w Warszawie. Szukano go przez wiele miesięcy. Okazało się, że zginął w wypadku po słowackiej stronie. Nie miał przy sobie dokumentów, więc został zarejestrowany jako osoba NN. Dopiero niedawno udało się połączyć wszystkie nitki, bo rodzina nie przestawała go szukać. Bardzo smutna historia. Tutaj możesz przeczytać jego wiersze - https://opt-art.net/helikopter/7-9-2017/piotr-kusmirek-piec-wierszy/

A kury piękne są

 

Wczoraj w Poznaniu było intensywnie. Kawa tylko w najmilszym towarzystwie. Lody tylko w Słodkiej na Cześnikowskiej. Rozmowy, plotki i sporo zażenowania z powodów… nazwijmy je literackimi, choć w różnych odsłonach. Okazuje się, że można straszyć kogoś sądem i próbować wyciągnąć od niego pieniądze tylko dlatego, że książka została inaczej oceniona niż tego pragnął wydawca. Absurd. Żenada roku i jednocześnie tajemnica poliszynela. Nagłaśniać czy nie nagłaśniać? Pytanie pozostaje otwarte, chociaż rozmawialiśmy z Szymonem i bujaliśmy nogami. Z kolana na kolano, kawa za kawą. Nagłaśniać! Tym bardziej że sama książka jest zwyczajnie źle złożona. Brzydka. W naszym żargonie, powiedziałabym spieprzona i nie ma tu wielkiej filozofii. Jest zwyczajnie brzydka i nie rozumiem, jak można bronić źle składanych książek! Mówię nawet, po tym straszeniu sądem, O B R Z Y D L I W A. Ludzie, którzy za tym stoją też są. I jest tak, że inna afera, którą obgadaliśmy zrodziła się w Bibliotece Śląskiej, i tutaj biblioteka, a raczej ktoś kto zarządza social mediami sam zadbał o własny rozgłos, nie najfajniejszy. A z rozmów wynika, że podobnych historii jest znacznie więcej w tym grajdole. Były też uściski z bratankiem i szybka toaleta przed podróżą. Później śledziłam samolot, w sumie to patrzyłam na niego przez szybę, w którym brat z bratową przez kilka godzin siedzieli na pokładzie i czekali na start. Mam nadzieję, że dostaną odszkodowanie. Kilka godzin w rozgrzanym samolocie, w gotowości do odlotu, to żadna przyjemność. Ostatecznie chyba wystartowaliśmy z Polski niemal w tym samym czasie, tylko polecieliśmy w innych kierunkach. W Dublinie czekały na nas dzieci i wnuczka. Droga do domu nie należała do łatwych (oddechowo). W powietrzu unosił się ciężki zapach tlącego się torfu. Wyspa znowu się pali. Nasze auto po przejechaniu połowy wyspy zrobiło się szare od osadu. Od tygodnia nie spadła ani kropla deszczu i nic nie wskazuje na to, żeby miało się to szybko zmienić. Ale przecież, jak twierdzą niektórzy, klimat się nie zmienia, to kłamstwa ekologów. Długo na miejscu nie posiedzę. Za chwilę znowu do Was przylecę, do Polski. Festiwal Biała Lokomotywa i książka. Dla córki mojej córki.