pierwszy milion nocy: Tadeusz Baranowski

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Tadeusz Baranowski. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 27 sierpnia 2026

Po

Nie wiem, kiedy człowiek zaczyna być nieobecny.
Może nie wtedy, kiedy umiera.
Może wcześniej, kiedy dzwonimy i nie odbiera,
ale jeszcze myślimy: oddzwoni.
Albo kiedy widzimy coś śmiesznego
i przez chwilę zastanawiamy się, komu to opowiedzieć.

Tadeusz umarł.

To zdanie jest za krótkie.
Można je położyć na stole pomiędzy cukierniczką
a rachunkiem za prąd i nic się nie stanie.
Świat nie przewróci filiżanki.
Samochody będą jechały jak zwykle.
Ktoś kupi farbę, wyrzuci gazetę,
będzie się spieszył, a może nie.

Anka została z jego rzeczami.
Ja zostałam z pamięcią, która ma fatalną orientację
i przychodzi nie tam, gdzie ją proszę.

Wczoraj pomyślałam o jego obrazach.
O tych, które wyglądały, jakby powstały przez przypadek,
jakby ręka najpierw chciała zrobić coś innego
i nagle zmieniła zdanie.

To mi się wydaje uczciwe.

Dobra sztuka czasem robi właśnie to:
zmienia zdanie w połowie.

Śmierć jest pod tym względem wyjątkowo konsekwentna.
Nie zmienia zdania nigdy.

Potem przypomniała mi się drukarska farba, jej zapach,
czyjś głos, rozmowa, której nie pamiętam,
ale pamiętam, że się śmialiśmy.
Nie wiem już z czego.
I bardzo dobrze.

Są wspomnienia, które powinny mieć prawo
do własnej nieścisłości.

Może dlatego człowiek zostaje dłużej
w cudzym życiu, kiedy nie da się go dokładnie opowiedzieć.

Tadeusz zostawił obrazy, komiksy, Ankę,
kilka zdań, których nie zapisaliśmy,
i pewnie mnóstwo rzeczy, których nie zauważyliśmy.

To chyba najdziwniejsza część istnienia:
najważniejsze rzeczy dzieją się obok nas
i nie mają podpisu.

Dzisiaj patrzę na pusty fragment ściany
i myślę, że można by tam coś powiesić.

Albo jeszcze nie.

Niech przez jakiś czas zostanie właśnie tak.
Jak miejsce po obrazie, którego nie zdążył namalować.
Albo jak obraz, który Tadeusz zostawił specjalnie dla nas,
żebyśmy się wreszcie
nie wtrącali.

Ten wiersz sprowadzałam do paska kilkanaście razy przez ostatnie kilka dni. Wykreślałam słowa i chlipałam pod nosem. I myślę sobie, niech taki zostatnie. Taki a nie inny.

środa, 15 lipca 2026

Wakacje wakacje i po wakacjach

Cztery tygodnie przeleciały jak cztery dni. Za chwilę Sylwester. Tak właśnie się czuję, jakby po pięćdziesiątce kalendarz postanowił mnie za wszelką cenę wyprzedzić. Co zabiorę z Polski? Rzeczy, których nie kupię w moim irlandzkim mieście. Mgiełkę mleczną. Tonik. Nie pamiętałam, który kosmetyk polecała Małgośka ze Śląska, więc wzięłam również utrwalacz z Inglota. Córka mówi o tych produktach wow. Pożyjemy zobaczymy. Kilka tubek Alantanu z witaminą F. Kolagen typu II, retinol w skondensowanej formie i odżywka do włosów z kwasem hialuronowym i ceramidami. Nie mogę wchodzić do SuperPharmy. Vinted, jak zwykle, okazał się skarbcem bez dna. Letni kombinezon. Cichobiegi TOMS. Farby. Stalówki wszelkiego autoramentu. Tusze. Bez nich ten wyjazd byłby tylko przemieszczaniem ciała z punktu A do punktu B. Farby są jedyną walutą, którą uznaję bez zająknięcia, no może jeszcze papier, papier też.

A jednak nic się nie wyrównało. I tu wzdycham. Bo nic a nic.

Najczęściej rozmawialiśmy o Tadeuszu. Chodził z nami po lasach, siedział nad jeziorem, milczał dokładnie tam, gdzie wcześniej milczał naprawdę. Śmierć ma osobliwy talent, odbiera człowieka i jednocześnie rozsadza jego obecność. Nagle jest go więcej niż wtedy, kiedy żył. Pakujemy walizki. Weźmiesz mi to? A tamto? Zmieszczą się jeszcze odżywki do włosów? Przedmioty zawsze zachowują się przytomniej od ludzi. Wiedzą, gdzie mają leżeć. Człowiek po stracie nie wie nawet, gdzie położyć własne dłonie. Mówi się, że czas oswaja stratę. Nie wiem. Może tylko uczy chodzić z dodatkowym ciężarem, żeby z zewnątrz nie było widać, jak bardzo zmienia środek ciężkości. Nie da się rozchodzić czyjejś śmierci. Można przejść dziesiątki kilometrów. Przez las. Wzdłuż jeziora. Pomiędzy półkami drogerii, stoiskami z farbami, paczkami z Vinted. A potem i tak wraca się dokładnie w to samo miejsce. Tam, gdzie już nigdy nie będzie Tadeusza, bo Magdy nie ma już tam od dawna.

czwartek, 9 lipca 2026

Tadeusz (1945-2026)

Zmarł Tadeusz Baranowski. Od wczoraj próbuję napisać kilka zdań, ale wracam do nich i je kasuję. Nie dlatego, że brakuje mi słów. Przeciwnie. Jest ich zbyt wiele. A wobec śmierci człowieka, którego znało się tyle lat, każde zdanie wydaje się niepełne. Był mi bliski. Nikt tak jak on nie skracał dystansu i od razu przy nim czułam, że poświęca całą uwagę naszej rozmowie. Z tych rozmów i korespondencji powstał obszerny wywiad. Rozmawialiśmy o sztuce, dzieciństwie, wojnie, pamięci, ojcu, muzyce, malarstwie, komiksie, samotności, zachwycie nad przyrodą i o tym, czym właściwie jest szczęście. Nie uciekał od trudnych tematów, wiele pozostawię tylko dla siebie. Naszą rozmowę wiele lat temu otworzyło pytanie o szczęście. Odpowiedział wtedy, że jest człowiekiem depresyjnym, że szczęście nie jest stanem trwałym, ale krótką chwilą, która przychodzi niespodziewanie. Mówił, że najbardziej pamięta momenty, kiedy patrzył nocą w niebo, kiedy samotnie płynął przez jezioro albo kiedy zaskakiwała go burza. To były jego definicje szczęścia. Nie spektakularne. Bardzo ludzkie. Z czasem zrozumiałam, że właśnie taki był. Nie lubił wielkich deklaracji. Wolał opowiadać o drobiazgach, z których powstaje życie. Opowiadał o dzieciństwie spędzonym blisko Majdanku, o obozie, który oglądał jako kilkuletni chłopiec. O ojcu, który przeżył piekło obozów koncentracyjnych. O matce, która cicho utrzymywała cały dom. O przymusie grania na fortepianie i o buncie, który nosił w sobie od najmłodszych lat. O tym, że nie znosił, kiedy ktoś próbował go do czegokolwiek zmuszać. Mówił o perfekcjonizmie odziedziczonym po ojcu. O pracy wykonywanej tak długo, aż nie można już niczego poprawić. O poczuciu, że czas nieustannie ucieka. O tym, że człowiek powinien zrobić wszystko najlepiej, jak potrafi, nawet jeśli nikt tego nie zauważy. To zdanie wraca do mnie dzisiaj wyjątkowo mocno. Bo Tadeusz właśnie taki był. Kiedy większość ludzi kojarzy go przede wszystkim z komiksem, on przez całe życie nosił w sobie malarza. I kiedy dzisiaj czytałam wspomnienia o nim, ludzie głównie skupiają się na komiksach. A tymczasem ja od zawsze podziwiałam jego malarstwo. A to też dlatego, że mówił o malowaniu z większą czułością niż o własnym dorobku komiksowym. Bolało go, że przez lata nie był traktowany poważnie jako malarz. Opowiadał o zniszczonej pracowni, o obrazach pociętych podczas włamania. Nigdy nie mówił o tym z patosem. Raczej z rodzajem cichego żalu, który zostaje w człowieku na całe życie. Nie miał w sobie goryczy wobec świata. Znacznie więcej miał pretensji do samego siebie. Powtarzał, że nie jest z siebie zadowolony. Że ciągle zrobił za mało. I chciałby jeszcze namalować następny obraz. Zdaję sobie z tego sprawę, że wielu z was zapamięta go przede wszystkim jako autora jednych z najważniejszych polskich komiksów. Ja i moi bliscy zapamiętamy go jednak przede wszystkim jako człowieka, który godzinami potrafił opowiadać o świetle na liściach, kwiatach, ptakach, jeziorach, o muzyce tradycyjnego jazzu, o Rubensie, astronomii i o tym, dlaczego natura jest jednocześnie piękna i bezwzględna. Rok temu odwiedziłam Tadeusza i Anię w ich domu. Pojechałam odebrać obraz. Wiedziałam już wtedy, że choroba odbiera mu siły. Wiedziałam też, że coraz trudniej jest mu malować. Ale kiedy rozmawialiśmy, choroba schodziła na drugi plan. Znowu pojawiały się obrazy, wspomnienia, żarty, dygresje. Jego charakterystyczny humor pozostał niezmienny. Potrafił jednym zdaniem rozbroić najcięższą atmosferę. Patrzyłam na niego i myślałam, że niezwykłą rzeczą jest zachować tyle jasności wtedy, kiedy ciało zaczyna odmawiać posłuszeństwa. Pamiętam jego spojrzenie. Zmęczone ale spokojne. Uważne. Jakby nieustannie obserwował świat. Napisałam wtedy, że sztuka jest przedłużeniem życia. Dzisiaj myślę o tym jeszcze mocniej. Nasza znajomość już dawno przestała być wyłącznie relacją autorki wywiadu z bohaterem rozmowy. Po prostu lubiliśmy ze sobą rozmawiać. Bez pośpiechu i potrzeby udowadniania czegokolwiek. Takich ludzi spotyka się rzadko. Dzisiaj wracam do naszych rozmów i czytam je inaczej. W wielu miejscach odnajduję zdania, które brzmią jak pożegnanie, choć wtedy były po prostu częścią opowieści o życiu. Tadeusz miał niezwykłą świadomość przemijania. Nie wypierał śmierci. Wiedział, że nadchodzi. A jednak do końca pozostał sobą. Zachował poczucie humoru. To nie sprawia jednak, że łatwiej jest się żegnać. Jest mi po prostu bardzo smutno. Tak zwyczajnie. Po ludzku. Będzie mi brakowało naszych rozmów. Tych długich pogawędek przez telefon, wiadomości, jego dygresji, wspomnień, opowieści zaczynających się od jednego zdania, a kończących po godzinie w zupełnie innym miejscu. Będzie mi brakowało jego ironii i tego charakterystycznego sposobu patrzenia na świat, w którym nie było ani cienia pozy, za to było ogromne doświadczenie i uważność.

Dziękuję Ci, Tadeuszu, za zaufanie. Za wszystkie rozmowy. Obrazy. Poczucie humoru. Za to, że mogłam poznać Cię nie tylko jako wybitnego artystę, ale przede wszystkim jako dobrego człowieka. Myślami jestem dzisiaj z Anią i z ich córkami. I z wszystkimi, którzy kochali Tadeusza takiego, jakim był. Nie tylko autora komiksów. Nie tylko malarza. Po prostu człowieka, którego będzie bardzo brakowało.